oproep van de cultuursector


Het belang van de klimaattop in Parijs valt nauwelijks te overschatten. Meer dan over het globaal terugdringen van broeikasgassen, gaat het over hoe wij onze economie invullen en hoe we ons samenleven vormgeven. We hebben dringend een bindend en wereldwijd klimaatakkoord nodig, dat niet alleen de weg uitstippelt naar een koolstofarme toekomst maar dat de opstap vormt naar een veerkrachtige en rechtvaardige maatschappij. Want meer dan alleen de optelsom van uitstootcijfers en koolstofbesparende ingrepen zijn het ook gedragsveranderingen en nieuwe culturele patronen die een transitie naar een duurzame samenleving mogelijk maken.

Als cultuursector vragen wij daarom van de betrokken overheden een ambitieus, juridisch bindend en globaal klimaatakkoord dat rigoureuze keuzes maakt. Als we de kritische grens van 2 graden opwarming niet willen overschrijden, dan moeten we durven beslissen dat de fossiele reserves in de grond blijven, dat de wereld tegen 2050 voor 100 procent op hernieuwbare energie zal draaien en dat er een rechtvaardig, publiek financieringsmechanisme komt dat wereldwijd mee de kosten draagt voor de strijd tegen klimaatopwarming en voor de uitbouw van aanpassingsmaatregelen. De tijd is rijp om zo’n fundamenteel akkoord te sluiten. Langer wachten jaagt niet alleen de kostprijs van de omschakeling omhoog, maar verhoogt ook stelselmatig het risico op verschillende crisissen die samenlevingen en ecosystemen nog drastischer zullen ontwrichten.

Als cultuursector engageren wij ons om zo’n ambitieus klimaatakkoord enthousiast te ondersteunen en mee te implementeren. Net als iedereen hebben we een verantwoordelijkheid om onze organisaties zo veel als mogelijk klimaatneutraal te maken en eco-efficiënter te werken. Maar we willen ons ook inzetten om na Parijs het klimaat op de agenda te houden. Zo lang we als maatschappij niet de noodzakelijke omslag maken, zal het klimaat brandend actueel blijven. Daar willen wij als sector op inzetten: het scherpen van de geesten van de mensen, het zoeken naar weerbaarheid in veranderende tijden, het co-creëren van een materiële en mentale transitie. We denken hierbij aan het delen van kennis en inzichten, maar ook over het concreet bouwen aan alternatieven.

handelsbeursEen klimaatneutrale samenleving is een rechtvaardige samenleving die ‘meer’ vervangt door ‘beter’, die ‘hebben’ omzet in ‘delen’ en die van gedeeld bezit een gemeenschappelijke plek maakt. De kans die Parijs biedt om hier wereldwijd op in te zetten, mag geen gemiste kans worden. Uitstel is niet langer een optie. Wij vragen als cultuursector dan ook een klimaatakkoord dat uitgaat van honderd procent duurzame energie en mobiliteit in 2050, dat inzet op de uitbouw van een circulaire economie, dat voorziet in een klimaatfonds en dat vooral het begin vormt van een doorgedreven en transversaal klimaatbeleid.

Hier kan je de enorme lijst ondertekenaars bekijken. En vandaag zijn er al meer dan 6000 inschrijvingen voor de Climate-Express. Inschrijven kan nog steeds!

kunst helpt de wereld redden


impossible futuresHier alweer wat mooie dingen uit het nieuwe tijdperk. Van 11 tot 29 maart zal Vooruit een blik werpen op de toekomst met het festival: impossible futures. Het festival wil op zoek gaan naar de grenzen op van wat (on)mogelijk is. Want door de confrontatie met het onmogelijke, creëer je ruimte voor het mogelijke. We zetten dus alle oogkleppen af, breken denkkaders open, schakelen stoorzenders uit en beslissen niet wat mogelijk of onmogelijk is. Het is aan het publiek en aan de artiesten om dat uit te maken. Boeiende denkoefeningen dus over TAPAS (There Are Plenty of Alternatives) en NINA (Now is the New Alternative).

Dat het onmogelijke steeds meer aan het gebeuren is zie je ook aan initiatieven die overal opduiken. Zo zal na Antwerpen en Leuven, Gent binnenkort ook zijn eigen verpakkingsarme winkel hebben. En om te zorgen dat al die nieuwe sociale ondernemers aan wat middelen kunnen geraken start de stad Gent binnenkort met een eigen Crowdfunding platform.  Nog een nieuw economisch model dat zich situeert tussen de klassieke spelers ‘de markt’ en ‘de overheid’, waarbij de burgers zelf een belangrijke rol spelen. En natuurlijk is dit geen pleidooi voor het verminderen van investering van de overheid. Integendeel, er zou meer moeten geïnvesteerd worden in zorg, onderwijs, hernieuwbare energie, openbaar vervoer, armoede bestrijding en zoveel meer. Daarnaast is het wel zinvol om nieuwe economische modellen (zoals complementaire munten en crowdfunding acties) verder te ontwikkelen.

Dat dergelijke oproepen wel degelijk werken bewijst het succes van de actie voor het nieuwe permacultuur tijdschrift waar ik hier eerder over schreef. Op enkele weken tijd hebben meer dan 400 mensen het nodige bedrag bij elkaar gelegd. Wie weet komen op (im)possible futures nog nieuwe grote ideeën naar boven, die ons inspireren en motiveren om iets te doen.

 

binnenkort alleen nog gisteren: tonijn


Gisteren heb ik schitterende voorstelling gezien in kader van het Festival van Vlaanderen. ‘Milonga’ van Sidi Larbi Cherkaoui is een fascinerende en mooie ode aan de tango. Prachtige muziek, verbluffende choreografie, een volle en enthousiaste zaal. Kortom wat je noemt; een mooie avond.

Gisteren heb ik ook een verontrustend artikel in de Volkskrant zien passeren op Facebook. Daaruit blijkt dat 5 van de 9 tonijnsoorten op uitsterven staan de volgende jaren en het met de andere soorten nauwelijks beter gaat. De enige oplossing is meteen stoppen met het vangen van deze vis.

Gisteren ben ik als lid van de raad van bestuur van het Festival ook langs geweest op de receptie na het concert. Kwestie van nog wat na te praten over de fantastische voorstelling. Bij het binnenkomen wees een vriendelijke dame op een ‘klein buffetje’ met rundstartaar of tonijntartaar. Voor de vegetariërs waren er augurken en pralines.

tonijnvanstDaarmee was voor mij de avond al iets minder mooi. Dat een festival zijn sponsors nadien nog een receptie wil aanbieden kan ik begrijpen.

Maar dat het blijkbaar mogelijk is van schitterende kunst te houden en tegelijk geen aandacht te hebben voor het voortbestaan van andere soorten ligt wat moeilijker voor mij.

Ik weet alvast wat ik kan aanbrengen in de volgende raad van bestuur. Want als we zo verder doen is tonijn binnenkort iets van gisteren.

groene amateurs


Vandaag start de week van de amateurkunsten, en je mag drie maal raden wat het thema is van deze keer: natuur en milieu. Onder de noemer :  ‘Natuurtalent’ laten kunstenaars zich inspireren door natuur en leefmilieu in de week van 26 april tot 5 mei.

Organisatoren worden aangespoord om na te denken over de ecologische impact van hun kunst- en cultuurevenementen, en ‘aangeboren’ talenten krijgen opnieuw de kans zich van hun beste kant te laten zien. Gespreid over heel Vlaanderen en Brussel kunnen geïnteresseerden tien dagen lang proeven van niet minder dan 625 activiteiten. Naast de bestaande wedstrijd Klassekunst voor scholen en facebookfotowedstrijd Ooggetuige, reikt het Forum voor Amateurkunsten anno 2013 ook de titel ‘Groenste WAK’ uit aan de gemeente die de meest duurzame reflexen maakte.

Ik ben blij dat de mensen van WAK me gevraagd hebben wat mee te denken rond dit thema en de resultaten hiervan kan je lezen in een ‘inspiratieboekje’ dat interessante informatie en tips bevat voor iedereen die zich op een of andere manier met kunstzinnige activiteiten bezighoudt. Laat ons hopen dat deze week ertoe kan bijdragen dat het aantal Vlaamse ‘Grenzeloze groenen’ en ‘bezorgde burgers’ met enkele procentjes kan toenemen.

Dat kunst een belangrijke rol kan spelen in de overgang naar een andere samenleving, daar ben ik al langer van overtuigd, en dit blijkt ook uit initiatieven als Jonge Sla, Greentrack en andere. En wie weet krijgt de Vooruit (die woensdag 100 jaar wordt) ooit op deze manier energie.

vooruitwater

kunst kan de wereld redden


Vandaag start ik toch even met een oproep. Het project van OKRA; www.ikvinddeaardeleuk.be waarbij 18 senioren een jaar lang leven als Low Impact Man of Mevrouw is genomineerd voor de e-award 2013. Dit omdat de LIM vrijwilligers via een blog hun avonturen delen met de wereld, wat op zich niet evident is voor 60 plussers. Iedereen kan stemmen voor het project via deze link.

Van heel andere aard, maar ook heel interessant is het komende Artefact festival in Leuven. Hier zullen een hele rist kunstenaars hun kijk geven op stedelijkheid en duurzaamheid. Met onder andere een expo over oliewinning in het hartje van Los Angeles, er zijn energyparasieten‘energieparasieten’ te zien. Dat zijn kleine windmolentjes of andere systemen die ‘energie stelen’. Je kan er hier een aantal van aan het werk zien.

De Belgische kunstenaar Tuur Van Balen is bezig met bijzondere vormen van biologische manipulatie. Hij wil biotechnologie gebruiken om wilde stadsduiven, vaak beschouwd als een stadskanker, te manipuleren zodat hun uitwerpselen zeep worden en dus de stad reinigen in plaats van ze te vervuilen.

Damien  Chivialle presenteert er zijn ‘Urban Farming Units‘ op basis van containers kan hier voedsel worden gekweekt in de stad. Nog een project dat inspeelt op de groeiende aandacht voor alle vormen van stadslandbouw.

Of wat dacht je van bijzondere hulpmiddelen en attributen voor mensen die aan guerilla gardening willen doen. Vanessa Harden ontwikkelde daarvoor een aantal bijzondere hulpmiddelen, zoals een handtas met ingebouwde graafmachine, een wandelschoen die zaadjes verspreid en een fototoestel om zaadjes af te schieten.  Misschien allemaal een beetje ver gezocht, maar misschien zullen we het de komende jaren ook ver moeten zaadfototoestelgaan zoeken.

Het is volgens mij een goede evolutie dat ook kunstenaars gaan nadenken over uitdagingen van energie, voedsel en materialen. Hun ideeën en ervaringen zouden wel eens heel nuttig kunnen voor de komende tijden. Ik ga zeker eens een kijkje nemen in Leuven.

van Green Track naar Sideways


Na een heel fijn weekend ‘dansen in het park’ naast mijn deur wordt het tijd om de werkzaamheden stilaan te hervatten. Een van de projecten waar ik al een tijdje mee bezig ben is ‘Green Track’, het netwerk van kunstenorganisaties in Gent die samen willen werken rond ecologie en transitie. Een boeiende club waar we niet alleen bezig zijn met het verkleinen van de eigen ecologische voetafdruk, maar waar we ook bekijken of kunst een rol kan spelen bij de veranderingen die  nodig zijn. Enkele dagen geleden is de  Green Track site gelanceerd, dus wie wil kan er hier alles over lezen.

Want uiteindelijk moeten we ons een nieuwe toekomst verbeelden waar op een heel andere manier wordt omgegaan met de natuur, de hulpbronnen, de medemensen. En om het publiek te laten nadenken over die toekomst, om ze te verleiden om de huidige denkbeelden los te laten kunnen kunstenaars zeker een rol spelen. Ze kunnen met beelden, verhalen, muziek en een hele reeks andere uitingsvormen hun creativiteit inzetten en zo het ondenkbare dichterbij brengen. De laatste jaren zie je trouwens meer en meer kunstprojecten die een link leggen met maatschappelijke en ecologische thema’s. Op de site van Jonge Sla zijn al heel wat goede voorbeelden opgenomen.

Een voorbeeld van zo’n project is het Sideways festival dat nu loopt. Een zomerwandelkunstenfestival op trage wegen, waarbij je van beeldende kunst kan genieten op prachtige plaatsen, én waar de kunst helpt om vragen te stellen over onze relatie met de natuur. Of kunst de wereld kan redden weet ik niet zeker,  maar ik geloof wel dat kunst een belangrijke rol kan spelen.

superzaaidag


Gisteren (woensdag) was een superzaaidag. Het begon ’s morgens al met een overleg met Timelab, die in kader van het Springcamp 2012. Daarbij zullen 12 internationale artiesten een week lang werken rond het thema van ‘System Error: in times of crisis, artists take a stand‘. Daarnaast is er nog een randprogramma voor het publiek waar ik aan mag meewerken op 26 maart, waarbij we een avond organiseren over nieuwe systemen van handel, voedselproductie geld en economie. Deze morgen gezaaid, te oogsten binnen enkele weken.

In de namiddag was er de lancering (of kick-off zoals zoiets tegenwoordig noemt) van Green Track, het transitienetwerk voor de kunstensector in Gent. We waren benieuwd hoe de kunstenorganisaties zouden reageren op het voorstel, maar tot onze vreugde kwamen maar liefst 23 organisaties de engagementsverklaring ondertekenen (en nog anderen die er niet konden wij zijn willen nog aansluiten). Van de Vlaamse Opera tot Victoria De Luxe, van het NTGent tot de Vieze Gasten, dezen en nog veel meer hebben zich geëngageerd om mee te werken aan de transitie van de sector naar een olie-onafhankelijke en klimaatneutrale manier van werken.

Dit was natuurlijk maar een eerste stap, en er zal nog veel moeten gebeuren, maar de creativiteit van deze sector kan een belangrijke rol spelen in het verbeelden van de toekomst die we samen zullen moeten uitwerken. Deze middag gezaaid, het oogsten kan vele jaren duren.

En dan om af te sluiten gisteren avond de eerste les van ‘moestuinieren in potten’. Een organisatie van Velt-Damvallei en de KWB. Daarbij hadden ze gerekend op een 20-tal deelnemers, maar de inschrijvingen zijn stopgezet toen er 60 inschrijvingen waren. Prachtig toch om te merken hoe de interesse in zelf tuinieren aan het groeien is. Na een boeiende uiteenzetting van Jos over de kneepjes van het samenstellen van de potgrond of het kiezen van de juiste tomatensoort mochten we zelf aan de slag.

Iedereen mocht enkele potten vullen met zaadjes en plantjes. Voorwaar een prettige activiteit om zo met ruim zestig mensen in de grond te woelen en de juiste dosis lavapoeder en bentoniet (gemalen klei) in de grond te kneden.  Ik vermoed dat met deze basiskennis de opbrengst van mijn potten tuintje wel een stukje hoger zal zijn dan vorige keren. Vanavond gezaaid binnen enkele weken/maanden op mijn bord. De foto is niet van goede kwaliteit, maar misschien kan je iets proeven van de sfeer.

En als kunstenaars en tuiniers de handen in elkaar slaan, dan zou er wel eens iets heel mooi kunnen groeien. Trouwens ook in Gent, maar dan vandaag, de lancering van het duurzaamheidsplan van de UGent. Al deze groepen wachten (gelukkig) niet op de nieuwe coalitie om zelf aan de slag te gaan rond de stad van de toekomst.  Als nu nog de kappers, de notarissen en de taxichauffeurs een transitieplan opstellen dan komt het misschien nog goed.

make your promise


De voorbije dagen konden de winkelende en kerstshoppende Gentenaars verrast opkijken toen ze oog in oog kwamen te staan met Davis Freeman en zijn kompaan Jerry Killick. Deze Amerikaanse kunstenaar is op uitnodiging van de Vooruit in Gent bezig met wat we noemen een ecologische performance. Op de kerstmarkt, de hypercommerciële ‘winterdroom’ en de drukke Veldstraat is hij al enkele dagen aan de slag met zijn ‘make a promise’.

Het duo spreekt de mensen aan om eens na te denken over welke belofte ze willen doen om de wereld een stukje beter te maken. Als ‘groene predikanten’ leggen ze de mensen een lijstje met mogelijke acties voor. Een aantal kennen we al zoals het minder vlees eten of minder het vliegtuig nemen (dan ben ik natuurlijk benieuwd ho Freeman hier is geraakt uit New York), maar ook meer verrassende tips zoals 24 uur zwijgen of geen kinderen krijgen. Wie instemt mag dan kiezen tussen een lekker sapje of een slokje Vodka.

Ondertussen hebben al meer dan 500 mensen een belofte gedaan, de bedoeling is dat die binnenkort allemaal op de site van de Vooruit te lezen zijn. Het positieve is dat door hun actie ze in dialoog gaan met mensen, en een goed gesprek meestal tot wederzijdse inspanning en begrip leiden. Zo gebeurt het wel eens dat consumenten in de loop van het gesprek toegeven dat er belangrijker dingen zijn dan weer nieuwe spullen te kopen. Daarom dat niet alle winkeliers het duo graat ziet komen.

Wat mijn voornemens betreft voor 2012, daar ga ik nog eens over nadenken. En wat de trein betreft, morgen ga ik meerijden naar Brugge met een Letser uit Gent, terugkeren doe ik al liftend. (en ik zal voor de veiligheid maar mijn thermisch ondergoed aandoen) . By the way, bedankt voor de suggesties en bijdragen zowel rond alternatieve transportmogelijkheden en eco-lingerie.

dagje Eco-kunst


Vandaag was ik erbij op het de reflectie en actiedag  ‘van denken naar doen’ in het Stuk in Leuven. Actoren uit zowel de kunstensector als het brede socio-culturele veld kwamen samen om na te denken over de rol van de sector in de noodzakelijke transitie naar een meer duurzame en rechtvaardige samenleving. Met meer dan 200 mensen in elk geval een grote opkomst van een heterogene groep, wat op zich al hoopgevend is.

Eerst kwam de introductie van Peter Tom Jones over het de ernst van het klimaat-probleem en het belang een bottom-up benadering van Transitie (ook al omdat hij kon melden wat iedereen al ongeveer wist, de klimaattop in Durban zal opnieuw geen akkoord opleveren). De presentatie van Peter Tom, met weer wat nieuwe cijfers en rapporten kan je trouwens hier bekijken. Daarna kwam Guy Gypens van het kaaitheater een visie tekst voorstellen over de mogelijke rol van de kunstensector met een aantal doelstellingen voor de volgende jaren. Dan waren er tien workshops waarin goede praktijken werden voorgesteld. Eentje ervan is het ‘Jonge Sla’ project waar ik zelf ook aan meewerk. Via dit project bieden we een hele reeks instrumenten en methodieken aan om de kunstensector te ondersteunen in de zoektocht naar een meer duurzame kunstenpraktijk.

Na de middag waren er dan een hele reeks workshops rond diverse onderwerpen. Naast de klassieke thema’s voor de kunstensector zoals mobiliteit, verlichting en materiaalgebruik voor decors, was er ook een interessante groep rond communicatie. In feite begon de groep over communicatie maar eindigde in een gesprek over innerlijke transitie en zingeving.  De vraag was een beetje hoe zorgen we ervoor dat iedereen de klik gaat maken en zijn/haar gedrag gaat afstemmen op de ecologische uitdagingen waarvoor we staan. Welk nieuw verhaal kunnen we gaan vertellen om iedereen mee te krijgen?

Gaandeweg het gesprek is echter duidelijk geworden dat deze ‘missionering’ ook niet werkt. Je kan mensen niet ‘dwingen’ tot ander gedrag met rationale argumenten, maar ook niet met doemscenario’s en zelfs financiële straffen of beloningen lijken nauwelijks te helpen. En dus ging het gesprek meer en meer over innerlijke verandering en verbondenheid. We zullen niet 1 verhaal moeten vertellen, maar iedereen kan zijn eigen verhaal vertellen. En als we willen dat de anderen (de vervuilende consumenten met hun grote 4×4  bijvoorbeeld) naar ons luisteren zullen wij eerst naar hen moeten luisteren.  Andere kernbegrippen die naar boven kwamen waren verbondenheid en verbinding maken. Samen een verhaal maken over het ‘goede leven’ én beseffen dat we dit enkel samen kunnen doen.

Klinkt misschien een beetje wollig, maar naar mijn gevoel is dit wel de doorbraak die we nodig hebben. Naast nadenken over zuinig LED-verlichting en transport met een koolzaadvrachtwagens zijn dit het soort gesprekken die we overal moeten voeren om tot verandering te komen. Thuis aan de keukentafel, evengoed aan het koffie-machien op het werk of in de wachtrij aan de supermarkt. Een boeiende uitdaging. Tot slot nog een uitspraak die viel: ‘iedereen is een kunstenaar’. Aan de slag dus maar zou ik zeggen.