waar een klein land groot in kan zijn: ecologische voetafdruk


Deze morgen als hoofdpunt in het radio nieuws; onze voetafdruk blijft bij de grootste van de wereld. Na Koeweit, Qatar, de Verenigde Arabische emiraten en Denemarken staan we op de vijfde plaats. Dat wil zeggen dat we er in slagen de rest van de wereld achter ons te laten als het gaat over gebruik van energie en grondstoffen en het produceren van vervuiling. Dat komt niet omdat we in een klein landje leven, maar gewoon omdat we te veel energie en voedsel verspillen, in slecht geïsoleerde huizen wonen, te veel met de auto rijden, te veel vlees eten en te veel het vliegtuig gebruiken.

Mocht de berekening apart gebeuren voor Vlaanderen en Wallonië, dan stonden we zelfs op de tweede plaats ter wereld, want de Vlaamse voetafdruk (9 ha) is nog een stuk hoger dan de Waalse.  Dit heeft onder andere te maken met onze slechte ruimtelijke ordening en onze hogere levensstandaard.  Opvallend is echter dat het rapport de oplossing niet ziet in het verlagen van de thermostaat (of dragen van thermisch ondergoed), maar dat ook hier een pleidooi terug te vinden is voor economische hervormingen. In het schema met oplossingen zijn de hoekstenen meer gelijkheid en het aanpakken van financiële stromen.

wwfrapportAls we dan deze voorstellen vergelijken met de pistes die onze nieuw Vlaamse regering vooropstellen, dan vermoed ik dat het doel is binnenkort nummer 1 te worden op de voetafdruk lijst. Openbaar vervoer afbouwen, energiepremies afschaffen, alles inzetten op groei… Het argument is dan steeds dat ‘het afbouwen van de schuld’ nodig is om de toekomst van de volgende generaties te vrijwaren’. Maar waarom begrijpen politici niet dat we dringend de ecologische voetafdruk moeten afbouwen als we echt begaan zijn met de toekomst?

alweer overshoot day


Toen ik zes jaar geleden voor het eerst schreef over Overshoot Day, viel die dag op 22 september. Dit jaar valt deze dag al op 19 augustus. Wat in mensentaal wil zeggen dat onze impact op de planeet blijft toenemen, en we nu ‘slechts’ 8,5 maanden nodig hebben om alles op te gebruiken wat de aarde in een jaar tijd levert. Vanaf vandaag leven we dus op de poef en maken onze ecologische schuld weer een pak groter. Dat dit de volgende generaties veel erger zal treffen dan de financiële schuld waar onze nieuwe regering over onderhandeld doet blijkbaar niet ter zake.

footprintimage86 procent van de wereldbevolking leeft in landen waar de ecologische impact groter is dan de draagkracht van die landen. Deze landen blijven verder de hulpbronnen uitputten of gaan beslag leggen op hulpbronnen buiten de eigen grenzen. België staat nog steeds op de vierde plaats in de wereldranglijst van de ecologische voetafdruk per persoon. Dit heeft te maken met ons gigantisch energieverbruik, maar de mega-veestapel maakt onze impact een stuk groter.

Het simpele feit dat we niet kunnen blijven groeien op een eindige planeet zal ons vroeg of laat toch dwingen om de zaken anders aan te pakken. En dit besef is duidelijk aan het groeien. Dit groeiend bewustzijn, samen met het toenemend aantal lokale mensen en groepen die aan de slag gaan én de kracht van de veranderende context zal uiteindelijk voor de nodige verandering zorgen. Hoe snel het allemaal gaat zal ook een stukje van onszelf afhangen…

goe bezig


Hier is de gemiddelde Belg weer, deze keer in het nieuws omwille van zijn bijzondere verknochtheid aan de auto. De Belg rijdt jaarlijks 17% meer met de auto dan alle andere Europeanen. Ons land is misschien toch groter dan we denken?

En als we iets fout doen, doen we het meteen grondig, dus kiezen we veel meer dan de andere Europeanen voor de diesel, wat fijn stof betreft de meest vervuilende optie. Nog een interessant cijfer in deze studie: het aantal kilometer afgelegd met de elektrische wagen bedraagt precies 0,00020 %. Het doet me denken aan een of andere dopingzondaar die zijn onschuld wou bewijzen. Wat verkeersslachtoffers betreft zitten we tenslotte ook in de Europese top.

top10EV

De cijfers passen naadloos bij onze grote ecologische voetafdruk, waar we wereldwijd nu de zesde plaats bezetten (na respectievelijk Qatar, Koeweit, de Verenigde Arabische Emiraten, Denemarken en de VS). Er is toch wat reden tot ongerustheid, want in de vorige rangschikking hadden we nog de vierde plaats.

Het punt is dat zo’n cijfers misschien aanleiding zouden kunnen geven tot drastische maatregelen om iets te doen aan de verwoestende effecten van dit autoverkeer. (Je kan het woord autoverkeer naar believen vervangen door energieverbruik, of voedselverspilling, of verlies aan biodiversiteit, of CO2 uitstoot, of chemische vervuiling, of armoedeproblematiek, of watergebruik, of vleesconsumptie enzovoort)

Maar neen, daar hebben onze politici nu echt wel geen tijd voor. Een jaar voor de verkiezingen moet alles ingezet worden op het verwerven van een goede uitgangspositie, het bekladden van de tegenstander en het strategisch uitzoeken waarmee best gescoord kan worden. De echte problemen oplossen, dat is voor de volgende generaties.

Het goede nieuws is dat veel mensen wel begrepen hebben dat de toekomst er anders uit zal zien, en dat veel mensen zich stilletjes voorbereiden op een leven met minder voetafdruk en meer levenskwaliteit. En aangezien onze ‘leiders’ vooral ‘volgers’ zijn van de trends in de publieke opinie komt er ongetwijfeld een dag dat ze zullen inspelen op een andere manier van denken. Dan zullen ze plots allen pleiten voor ‘nulgroei’, ‘consudelen’ en ‘levenskwaliteit’.  Het is enkel een kwestie van tijd.

Pas op, zij die liever gemiddelde Vlaming lezen dan Belg, de Vlaming doet het op veel vlakker nog slechter dan de Belg.

Michel, Ulrich, Lilianne, Jean-Hubert, Bert en Fred.


Voila, dit zijn de namen van de eerste reeks LIP’s die binnenkort starten met hun Low Impact jaar. LIP staat voor Low Impact Pensio, en is een project van Okra dat zal lopen in 2013 en 2014. Naast deze zes mensen die ik gisteren in de opleiding heb gehad zijn er nog 14 anderen die zelf aan de slag zullen gaan om hun ecologische voetafdruk te verkleinen.

Best wel boeiend om met een groep 60 plussers aan de slag te gaan over ecologische en andere uitdagingen. Eén ervan heeft trouwens zelf net een lage energiewoning gebouwd met stro en leem, een andere is een actieve gids bij een bio-geiten boerderij.  Interessant is vooral dat de meesten van hen nog herinneringen hebben aan een kindertijd zonder televisies, auto’s en bananen.  Ze zijn ook meestal opgevoed met een aantal waarden zoals: ‘voedsel gooi je niet weg’ en ‘wat kapot is moet je herstellen in plaats van het weg te gooien’.

Anderzijds waarschuwden de LIP’s me ook dat de huidige generatie senioren niet altijd makkelijk te motiveren zijn om ecologisch te gaan leven. Het is moeilijker om op die leeftijd gewoontes te veranderen, vaak overheerst het idee van ‘het zal onze tijd nog wel duren’ en een flink deel van de senioren willen graag genieten van reizen, lekker eten en ontspanning. Ik ben dus heel benieuwd hoe het zal lopen met de 20 Low Impact Senioren en hun impact op de leeftijdsgenoten.

Uiteraard gaat het niet om terug te gaan leven zoals Evert, maar misschien lukt het toch om ook deze bevolkingsgroep wat te inspireren.

negatieve voetafdruk


Gisteren stond een interessante column van Celia Ledoux in De Morgen. Daarin vergelijkt de schrijfster me met Al Gore (als voorbeelden van super-Eco-Mannen). Hoewel ik iets beter uit de vergelijking kom dan de gewezen presidentskandidaat spatten de clichés over mijn manier van leven van de pagina. Blijkbaar leeft bij haar (en misschien bij nog meer mensen) het idee dat ik leef zonder verwarming en de hele dag op mijn fiets zit om de laptop aan te drijven. Mensen die mij een beetje kennen weten wel beter natuurlijk, maar wat mensen van het programma hebben onthouden zijn inderdaad de grootste clichés.

Het punt is, terwijl ze in de inleiding zich nogal afzet tegen mijn aanpak, beschrijft ze dan haar eigen pogingen om anders te leven. En wat blijkt, Celia doet gewoon hetzelfde als ik. Minder werken, zelf brood bakken, naar de boerenmarkt gaan, kraantjeswater drinken en minder energie verbruiken. Daarbij verklaart Celia dat ze en passant daarmee haar ecologische voetafdruk ‘negatief’ heeft gemaakt. Daar ben ik nu wel eens heel benieuwd naar. Ik heb dus meteen een vriendschapsverzoek gestuurd via Facebook (zo gaat dat tegenwoordig), en dan hoop ik binnenkort te horen hoe ze die krachttoer heeft klaargespeeld. Want verder in het artikel komt daar geen toelichting over.

Met wat ze verder schrijft kan ik alleen maar akkoord zijn. Stellingen als ‘politici horen te brainstormen en te luisteren: hoe kunnen land en inwoners de komende vijftig jaar duurzaam overleven? Algemeen belang en solidariteit zijn dan geen politieke kleur meer, maar de enige optie’ en   ‘wanneer onze politici afkicken van de abstracte, anonieme, en zich steeds irrealistische bewijzende jacht op ‘groei’, kan de planeet weer ademhalen‘ kan ik alleen maar toejuichen.

Dus beste Celia, als je ooit tijd hebt dan ben je hier welkom om samen eens van gedachten te wisselen bij een snee zelfgebakken brood en een frisse eco-pint uit mijn superzuinige koelkast die werkt me elektriciteit van de zon.

7,1 hectare


Het enige goede nieuws van het nieuwste WWF voetafdruk rapport is dat het behoorlijk wat media-aandacht heeft gekregen. Onze zesde plaats op de wereldranglijst van landen met de grootste ecologische voetafdruk was heel even een hoofdpunt in kranten en op de radio. Of dit bericht veel effect zal hebben is nog iets anders. Met 7,1 hectare per persoon zitten we een heel stuk boven het wereldwijd gemiddelde van 2,7 hectare en nog meer boven het eerlijke aandeel van 1,8 hectare.

Vaak hoor ik dan reacties die vooral aantonen dat het concept toch niet goed begrepen wordt. Zo zeggen mensen wel eens dat we zo’n hoge voetafdruk hebben omdat we in een klein landje leven. Dat heeft er dus niks mee te maken. Onze voetafdruk houdt rekening met alle grond die we gebruiken voor bijvoorbeeld voeding, en een groot stuk daarvan ligt buiten onze grenzen. Denk maar aan alle groenten uit Spanje of veevoer uit Brazilië. Een andere opmerking is dat de hoge voetafdruk te maken heeft met onze zeer energie-intensieve chemische industrie. Maar ook dat klopt niet. De voetafdruk van deze industrie wordt toegekend aan de eindgebruiker, dus iedereen die producten importeert van deze industrie krijgt er ook de voetafdruk bij.

De enige verklaring voor deze grote impact kunnen we bij onszelf zoeken. We wonen in te grote, slecht geïsoleerde huizen, rijden veel te veel met de auto, kopen heel veel ingevoerd voedsel aan waarvan we bijna de helft weggooien. We gaan slordig om met materialen en spullen en nemen steeds meer het vliegtuig. Of om het nog wat platter te zeggen: we gedragen ons op een egoïstische en onverantwoorde manier.

Correctie: een deel van ons gedraagt zich op een egoïstische en onverantwoorde manier. En dus is het nieuwe rapport alweer een reden om ervoor te zorgen dat meer en meer mensen inzicht krijgen in wat we aan het doen zijn, en wat de alternatieven zijn.  Het uitgebreide rapport is hier te lezen.

historische dag…


Na de ‘historische’ match Engeland-Duitsland en straks alweer de zoveelste ‘historische’ match tussen Clijsters en Henin heb ik zelf in elk geval een historische moment in mijn persoonlijk leven meegemaakt. Ik heb voor de allerlaatste keer in mijn leven een van mijn kinderen naar de lagere school gebracht. Vanaf nu heb ik alleen nog middelbare-school-kinderen.

Dat noemen ze dan vaak oud worden, hoewel ik het eerder aanvoel als gewoon evolutie. Waarmee ik bedoel dat naarmate de kinderen groter en zelfstandiger worden je stapjes terug zet naar je eigen pre-kinder periode. De voorbije 15 jaar was het naar school brengen van kinderen bijna een dagelijks ritueel. En nu hoeft dat niet meer, en gaan ze op eigen kracht.

Vanaf vandaag zet ik de blog ook weer op vakantie-regime. Dat wil zeggen dat er niet elke dag een nieuw bericht zal zijn. het zal er een beetje van af hangen wat er te vertellen valt. Een nieuwe versie van mijn mening over de Vlaamse voetafdruk kan je ondertussen lezen op de site van Mo. Gisteren en eergisteren op Borgerrio in Antwerpen en Ottertrotter in Mechelen weer enkele trouwe blog lezers ontmoet. Altijd leuk om eens een babbeltje te slaan met de anders redelijk anonieme lezers aan de andere kant van het scherm.

Vandaag ga ik een boel teksten nalezen van het kinderboek, om al even op te warmen hier nog een van van vele mooie illustraties.

gewikt en gewogen


Gisteren meegedaan aan het derde en laatste Groen! café, deze keer in Oudenaarde en met een energiefiets om de muzikale intermezzo’s van William Soufriau en Kloot per W te ondersteunen.  Door deze café’s leer ik de topkandidaten en hun standpunten steeds beter kennen.

Zo ben ik behoorlijk onder de indruk van Stefaan Van Hecke (eerste plaats Oost-Vlaanderen). Hij beschikt over een grote dossierkennis, slaagt er in zijn standpunten duidelijk te maken zonder drammerig te worden en doet geen loze beloftes. Een beetje jammer dat jullie als blog-lezers zijn communautair betoog van gisteren niet hebben gehoord. Eigenlijk zou ik hem graag wel eens in debat zien met Bart De Wever.

Ondertussen krijg ik regelmatig mailtjes van groepen en verenigingen die mijn standpunt willen weten over deze of gene kwestie. Eva vzw, de mensen van Donderdag Veggie-dag hebben een beoordeling gemaakt van de partijen en kandidaten wat betreft vleesmatiging en dierenwelzijn. Het zal niemand verbazen dat Groen! daar het beste uitkomt. Zelf krijg ik een vermelding met de donderdag-veggiedag affiche.

Ook Transparency international Belgium deed een oproep naar alle kandidaten om een vragenlijst in te vullen wat betreft integere politiek. Het gaat om zaken als cumul, bekend maken van inkomsten, de combinatie van een politiek mandaat met aanwezigheid in allerlei raden van bestuur en over het transparant rapporteren van verkiezingsuitgaven. Je mijn antwoord en dat van een aantal anderen hier terugvinden.

Het is natuurlijk niet evident om dit als burger allemaal te gaan volgen om een juiste beslissing te nemen. Als ik zie hoeveel moeite wordt gedaan om in steden en langs wegen overal borden en vlaggen met koppen en namen te plaatsen gaan redelijk wat kandidaten ervan uit dat ze vooral veel affiches en folders moeten laten drukken om verkozen te worden. Daarom wil ik ook pleiten voor een onafhankelijke instantie die een berekening maakt van de ecologische voetafdruk van al die campagne’s. Voor mij mag een CO2 taks op verkiezingsvervuiling nu ingaan.

PS: voor al die mensen die een anti-reclame sticker op hun bus hebben en zich ergeren aan de vele folders: dit zijn geen inbreuken op de wet. Politieke ‘informatie’ wordt niet beschouwd als reclame…

57 %


Tussen de weinig hoopgevende berichten in de media over kerncentrales, stijgende CO2 uitstoot en toenemende armoede kan je af en toe een positief berichtje vinden. Zo las ik gisteren in de Standaard een verwijzing naar een onderzoek waaruit zou blijken dat 57% van de Belgen bij het shoppen na zou denken over de ecologische voetafdruk. In andere woorden, meer de helft van onze landgenoten beweert dat ze op een of anderen manier milieubewust winkelen. En ik die dacht dat het over misschien 3 of 5% gaat. Meer nog, uit hetzelfde onderzoek bij 1000 mensen blijkt dat 37% van de consumenten bereid is een dag per week geen vlees te eten. Ruim een derde dus.

Jammer genoeg kan ik nergens meer info vinden over dit onderzoek dat geciteerd wordt in verschillende kranten en op websites. Want zo’n bevraging gaat natuurlijk niet over het gedrag van de mensen maar over de intentie’s. En we weten allemaal – ook uit persoonlijke ervaring- dat de kloof tussen intentie en gedrag wel erg groot kan zijn. Denk maar aan de jaarlijkse nieuwjaarsvoornemens waar meestal niks van in huis komt. Toch wijst de uitkomst op een paar elementen, zo kennen steeds meer mensen het concept van de ecologische voetafdruk en is donderdag Veggiedag ook niet meer onbekend. De campagnes van de organisaties lijken dus toch vruchten af te werpen. We weten ook dat in dergelijke onderzoeken mensen vaak het ‘sociaal wenselijk’ antwoord geven. Dus kunnen we hieruit concluderen dat milieubewust winkelen en minder vlees eten niet meer iets is van een minderheid van freaks, maar binnendringt in de normen van onze samenleving.

Wellicht zijn er sociologen die hier nog enkele boeiende beschouwingen kunnen aan wijden, maar ik beschouw het toch als een teken van hoop.  De bijzonder enthousiaste reacties van meer dan 800 mensen op de twee voorstellingen gisteren in Leuven wijzen in dezelfde richting. Of zoals Yann Bertrand Arthus het zo mooi zegt in zijn film ‘Home’, er is geen tijd voor pessimisme! Vooruit met het Low Impact leven, het gaat tenslotte om de toekomst van onze kinderen, en we worden er zelf ook beter van.

adamboom2