Hoe alles in elkaar zou kunnen storten…


coverservigneDe titel van het boek ‘Comment tout peut s’éffonder’ vertalen is wellicht al genoeg om gefronste wenkbrauwen of angstzweet op te roepen. Het makkelijkste zou zijn dit boek van Pablo Servigne en Raphaël Stqevens af te doen als een overtrokken verhaal van doemdenkers. Jammer genoeg kan ik enkel melden dat het een zeer goed onderbouwd en realistisch boek is geworden.

Je leest ook bij andere auteurs wel eens dat het fout zou kunnen aflopen als we niet dringend de grote uitdagingen van klimaat, ongelijkheid en uitputting van grondstoffen aanpakken. Hier kiezen de auteurs ervoor om het thema eens grondig uit te werken. Ze beschrijven hoe systemen en beschavingen in elkaar kunnen storten, welke de grenzen zijn die we reeds overschreden hebben en wat mogelijke gevolgen kunnen zijn.

Ze doen geen voorspellingen over welke schokken we op welk moment kunnen voorvallen, maar hun op beschrijving van de kwetsbaarheid van de systemen waar we afhankelijk van zijn is behoorlijk deprimerend. Het energiesysteem (met de nucleaire tijdbom), het voedselsysteem, het klimaatsysteem en het financieel systeem zijn er maar enkele van, en daarnaast zijn er natuurlijk de zwarte zwanen. Schokken die niemand zag aankomen (zoals Fukushima) en een grote impact kunnen hebben.

Gelukkig staan de auteurs ook stil bij hoe een samenleving zich best kan voorbereiden. Daaruit blijkt dat de aanwezigheid van sociale netwerken een zeer belangrijke factor is naast het ontwikkelen van back-up systemen die kunnen opgeschaald worden. Ook het erkennen dat we kwetsbaar zijn is beter dan fluitend in het donker ervan uitgaan dat er geen vuilte aan de lucht is. In die zin is mijn vorige blogstukje rond ‘Hoop’ en vooral de site ‘verander alles’ een mooie illustratie van hoe deze alternatieven sterk aan het groeien zijn.

Bij mijn weten is het boek nog niet in het Nederlands te krijgen, maar op hun site met de passende titel Collapsology kan je heel wat achtergrondinfo vinden.

Dat ze op dit moment in Parijs grootschalige oefeningen aan het doen zijn voor een mogelijke mega-overstroming zal dan wel toeval zijn.

niet voor gevoelige lezers


Ik heb het boekje al een tijdje geleden uitgelezen, maar nu is het misschien een goed moment om er toch iets over te schrijven. Aangezien de media het vooral over voetbal hebben kan het geen kwaad onder ogen te zien wat verder nog zou kunnen gebeuren.

hoeoverleefikdecrisis‘Hoe overleef ik de crisis’ is de titel van dit boekje van Dick Berts. In ongeveer 100 pagina’s krijg je een overzicht van alle mogelijke praktische zaken die van pas komen als we met een ramp te maken krijgen. Het minder goede nieuws is dat, als je volgens de auteur het boekje pas gaat lezen als de crisis bezig is, je te laat bent.

In het eerste theoretische deel beschrijft de auteur de mogelijke risico’s op calamiteiten, en daarbij waarschuwt hij vooral voor de ‘zwarte zwaan’, de gebeurtenis die niemand voorzien heeft. Berts is een Nederlanden en dus gaat er veel aandacht naar mogelijke watersnood en de gevolgen ervan op de drinkwatervoorziening. Zijn opzoekwerk naar mogelijke noodplannen levert geen fraai beeld op. Over het voedselsysteem zegt hij ‘het Nederlandse voedselvoorzieningsysteem is zo kwetsbaar en staat zo op scherp, dat het bij de minste geringste verstoring zal instorten.’ Er zijn weinig redenen te veronderstellen dat we wat voedsel en water betreft in België beter scoren.

Het tweede praktisch deel gaat eerst uitgebreid in op het thema water, met een pleidooi om te zorgen dat je een keramische waterfilter in huis haalt (de Katadyn) of op zijn minst wat micropur. Er staan tips in rond het opslaan van wat voedsel en de suggestie dat als het echt niet anders kan je het meeste voedsel ook kan eten zonder koken. Rijst of pasta laat je een nachtje weken in water en kan je zo opeten. Tenslotte raad hij aan om een eenvoudige vishengel in huis te hebben. Wat ik niet wist is dat er in Nederland noodwetten bestaan (zoals een hamsterwet) en de overheid ook een site heeft met advies. Heeft er iemand weet van vergelijkbare Belgische of Vlaamse noodwetten of sites?

Wat energie betreft gaan de tips nog een stapje verder dan het bekende Low Impact leven; heel ver terug durven schakelen en dan met een paar slimme trucks op een minimum niveau overleven, daar gaat het om. Er zijn beschrijvingen van verschillende types branders, kachels en ovens en tips om met heel weinig energie toch wat licht en warmte te produceren. Er is een hoofdstukje over hygiëne (onderschat het belang van een voorraadje wc-papier en zeep niet!). Nog iets wat ik geleerd heb: een paraplu kan bij regen met radioactieve deeltjes goud waard zijn! Tenslotte staan er tips in rond communicatie (de radio zal blijven werken, internet niet, zorg dat je een opwindbare radio in huis hebt) en lijstjes met websites en spullen die je best in huis hebt.

Je hoopt bij het lezen natuurlijk dat dit het meest overbodige boek ooit zal zijn, maar tegelijk helpt het wel om te beseffen hoe kwetsbaar ons leventje wel is. En sinds het lezen heb ik toch iets meer droge voeding, lucifers en toiletpapier in huis (een paraplu moet ik me dringend aanschaffen).

rampoefening


Ik durf niet te stellen dat wat in Griekenland gebeurt een voorproefje is van wat ons te wachten staat, maar ik wil nog even verder doorgaan op het boek van Heinberg. In zijn boek gaat hij niet in op de vraag hoe we ons concreet moeten voorbereiden op de komende energieschaarste en andere risico’s maar hij verwijst voor deze vraag naar zijn website.

Daar heeft hij (met de nodige voorzichtigheid) een aantal mogelijke richtlijnen die ons kunnen helpen voor de komende jaren. Een vrije samenvatting van zijn aanbevelingen.

1. Stel je manier van denken in vraag. We worden sterk beïnvloed door wat de mainstream media ons vertellen. Wat daar als ‘normaal’ wordt voorgesteld is relatief, en de vooronderstellingen waarop we ons baseren kunnen wel eens fout zijn. Een suggestie daarbij is om niet zomaar aan te nemen wat media vertellen, om linken te leggen tussen diverse fenomenen en op zoek te gaan naar andere informatiebronnen. Kritisch denken wil ook zeggen je eigen comfortzone van zekerheden durven in vraag stellen.  Concreet kunnen we maar best wennen aan de volgende basiswoorden die onvermijdelijk zijn: minder, trager, kleiner en armer. Dat laatste klinkt wel erg onrustbarend, maar meer en meer studies tonen aan dat onze huidige rijkdom weinig geluk brengt. Je aanpassen aan een ‘lagere’ levensstandaard is vooral een psychologische kwestie.  We moeten af van onze consumptieverslaving en dat is lastig. We kunnen bijvoorbeeld nadenken over andere zaken die ons voldoening geven. Misschien is met een groep een moestuin opzetten op termijn veel toffer dan elke zaterdag gaan winkelen. Heinberg suggereert dat  meditatie in zo’n geval nuttig kan zijn om de materialistische levensstijl los te laten.
 2. Leer van mensen die het met minder doen. Er zijn reeds heel wat mensen die kiezen voor een leven met minder, en al zijn het meestal niet die mensen die in de Soap programma’s worden opgevoerd, ze kunnen een belangrijke inspiratie zijn voor een andere levensstijl. Zo kunnen oudere mensen die een en ander hebben meegemaakt ons heel wat leren over hoe  mensen in crisissituaties reageren.  Je hebt  heel wat mensen die op een dag hun leven omgooien en bijvoorbeeld kiezen voor een (materiële) stap terug.  Ga op zoek naar zulke mensen of wordt er zelf een natuurlijk.
3. Leren van indigene groepen of natuurvolkeren. Volgens Heinberg is het niet nodig om romantisch te doen over de natuurvolkeren en is het ook niet nodig om hun rituele te gaan kopiëren. Toch kunnen ze ons interessante inspiratie bieden over samenleven in harmonie met de natuur en over de veerkracht van de gemeenschap.
4. Oefen jezelf in zelfvoorziening. Ga cursussen volgen rond permacultuur, low-tech oplossingen, breien of bouwen met natuurlijke materialen. Dit soort cursussen helpen ons om onze visie te verbreden en onze praktische competenties te verhogen. Kan altijd van pas komen.
5. Zorg voor een goede conditie. Dit is geen oproep om naar de fitness te gaan, maar het kan toch geen kwaad om voldoende te bewegen en een conditie te hebben waarmee je kan fietsen, stappen en in de tuin werken.  Dit heeft ook te maken met  gezonde sobere eetgewoontes. Leer koken met basis ingrediënten en beperkt de chemische en andere producten die je via de voedingsindustrie binnen krijgt. Zorg dragen voor je gezondheid maakt je ook minder afhankelijk van de gezondheidszorg (die ook niet perse altijd betaalbaar zal zijn).
6. Denk lokaal. Als het nu gaat over investeren, over vakantie, over je ontspanning, je voedsel of de kleren die je nodig hebt, je kan telkens kijken wat er lokaal mogelijk is. Als je in de grote supermarkten gaat winkelen en je geld bij een mega-bank plaatst doe je mee met een weinig duurzaam systeem. Door te kiezen voor lokale oplossingen vergroot je ook je eigen onafhankelijkheid van een mondiaal wankel systeem.
7. Klaar voor een rampje.  Heinberg verwijst hier naar de noodzaak om in elk gezin toch een kleine voorraad water, voedsel en eerste-hulp kit in huis te hebben. Iets wat beter te begrijpen is in de Amerikaanse context waar mensen iets meer te maken hebben met natuurgeweld. Hij verwijst naar een aantal ‘survival’ boeken die daarbij nuttig kunnen zijn.
 
8. Investeer in je buren. Als we te maken hebben met energieproblemen of watertekorten moet je beseffen dat je belangrijkste kapitaal je buren en je sociaal netwerk zijn. Weten wie je buren zijn en er een goede relatie mee opbouwen zou wel eens cruciaal kunnen zijn om schokken te overleven.
9. Wordt minder afhankelijk van geld. De eenvoudigste manier om daaraan te werken is zorgen dat je het met minder kan doen. Als je uitgaven kan terugschroeven dan ben je ook beter bestand tegen een periode met minder inkomen.  Je kan beter je geld investeren in goede isolatie, superzuinige toestellen of hernieuwbare energie dan het op de bank te laten staan. Je rendement is groter en als er iets gebeurt met de bank ben je je geld niet kwijt.
 10. Reis minder. Wen aan het feit dat je minder zal kunnen reizen. Zorg dat je een goede fiets hebt (en herstelmateriaal), bekijk de mogelijkheden van autodelen en gebruik zoveel mogelijk het openbaar vervoer.  Hou er bij de keuze van je lief rekening mee dat low-cost reizen niet eeuwig zal blijven duren.


de grote ramp en andere boeken


De voorbije dagen heb ik het boek ‘de Grote Ramp’ van Patrick Lagrou doorgenomen. Het mag dan wel een jeugdroman zijn, ik kon het niet snel genoeg uitlezen.

Het boek vertelt het verhaal van een aantal kinderen die eerst moeten wegvluchten uit het Caraïbisch gebied omwille van een verwoestende Tsunami. Zo komen ze terecht bij een verre oom in de Ardennen. Ome Jacob leeft in een eartship, heeft een voedselbos en heeft zich erg goed voorbereid op mogelijke klimaatproblemen. Dit blijkt geen overbodige luxe want na periodes van droogte wordt ook Europa getroffen door grote watersnood (vergelijkbaar met de ramp in 1953).

Ik ga niet het hele verhaal vertellen maar het boek is duidelijk gebaseerd op uitgebreide research, zowel over de mogelijke scenario’s bij verdere klimaatopwarming als over  de mogelijke oplossingen. Het toekomstbeeld is bijwijlen angstaanjagend en ook de reactie van de mensen op de schaarste als gevolg van de rampen herkenbaar. Hoewel geen vrolijk boek (maar wel erg spannend) zou ik het aanraden voor al wie kinderen heeft vanaf een jaar of 10. (en dan zeker zelf ook lezen). Meer info kan je hier vinden. Van dezelfde auteur kunnen we de volgende jaren nog een aantal boeken verwachten in deze klimaatreeks.

Het toeval wil dat ik dit weekend een Noorse vriend terug heb gezien, en die heeft een tijd terug ook een jongerenboek geschreven met een vergelijkbaar thema. Zijn personages zijn toevallig in Londen als die stad wordt getroffen door een tsunami gevolgd door een nucleaire ramp in Engeland.  Dit boek zal ik niet kunnen lezen (mijn Noors is niet zo goed), maar het lijkt wel een trend te zijn. Laat ons hopen dat dit soort boeken science-fiction blijven.

Een ander boek waar ik nu mee bezig ben is ‘Ten onder te boven‘ van Thomas Homer-Dixon. Een indrukwekkende beschrijving van de vijf grote uitdagingen waar we voor staan. (energie, bevolking, klimaat, economische ongelijkheid en milieu). De mogelijke risico’s van deze spanningsvelden doen de verhalen van bovenstaande boeken wel erg realistisch lijken. Vaak denk ik dat al onze koninklijke bemiddelaars en verduidelijkers ook dat soort lectuur eens ter hand zouden mogen nemen.

Madeira saus…


Veel te doen over Madeira dezer dagen, maar het valt me toch op hoe weinig er te horen valt over de oorzaken van dergelijke rampen. Men spreekt vooral over de gevolgen voor het toerisme, over de noodzaak om alles snel terug te herstellen zodat de toeristen weer massaal kunnen worden ingevlogen. We kunnen natuurlijk zeggen dat abnormale regenval de oorzaak is, en dit beschouwen als brute pech. Toch is de menselijke invloed niet te ontkennen.

Precies omwille van de boom van het toerisme is er de voorbije jaren erg veel beton gegoten en bijgebouwd. De rivierbeddingen van de drie grootste rivieren op het eiland zijn kunstmatig versmald met als gevolg dat bij overvloedige regenval het water niet meer op een normale manier kan wegvloeien. Het verharden van grote delen van de oppervlakte zorgt voor bijkomende wateroverlast omdat het regenwater niet kan insijpelen. Dus nog maar eens een voorbeeld van hoe de menselijke ingrijpen en financiële belangen (van de toeristische sector) uiteindelijk toch als een boemerang in ons gezicht terug komt. De vraag is of we uit dergelijke voorvallen nog iets leren? Conclusie: de grootste natuurramp is misschien wel de mens.

De schade in Madeira zal wel snel hersteld worden, want in zo’n geval komt de Europese commissie met een hoop geld over de brug. Anders is het voor heel veel mensen in het Zuiden die evengoed de gevolgen dragen van de menselijke impact. De campagne van Broederlijk Delen focust met name op de problemen die boeren in Bolivia ondervinden omwille van de toenemende droogte.  Jammer genoeg zullen we de volgende jaren nog meer van dat soort verhalen op ons bord krijgen.