wie moet er wakker worden?


Mijn stukje over de angstrapporten van begin deze week staat nu op de opiniepagina van Knack. Je kan het hier lezen. knackopinieEven erbij vermelden dat de fotokeuze door de Knack-redactie is gemaakt en is zeker geen verwijzing is naar mijn persoonlijke haarsnit.

De reacties op het Knack forum gaan wel in dezelfde richting, wie voorstellen doet rond minder werken, minder competitie en minder consumeren wordt al snel in het hoekje van de naïeve dromerige hippies gezet. Wie dat soort ideeën oppert moet dringend wakker worden dus.

Al denk ik dat wie ervan uitgaat dat ons huidig systeem onbegrensd kan blijven groeien pas echt naïef is. De toekomst zal het uitwijzen, en het lijkt me belangrijk dat we voldoende laten horen dat er wél een alternatief is voor het sociaal en ecologisch rampzalige maatschappijmodel.

Ik merk dat de tekst veel gedeeld wordt op facebook, en ik hoop dat iedereen die wel gelooft in een andere aanpak dit ook laat blijken. Aangezien ik een grote voorstander ben van de deeleconomie moedig ik aan om deze tekst verder te verspreiden. Misschien kunnen we hier en daar nog enkele mensen wakker schudden.

de zachte krachten zullen zeker winnen in ’t eind


Een goed gevulde week met vijf lezingen en een gesprek met Wouter Deprez op Mind The Book, dus niet elke dag tijd om een stukje te schrijven. Nu neem ik wel even een momentje om terug te blikken op de opinie die ik schreef voor Knack.be. Eigenlijk gaat het stuk niet zozeer over de verkeersproblemen in Antwerpen maar over de uitgangspunten van de gekozen oplossing.

Want zowel bij de Oosterweel als bij zovele andere dossiers vertrekken beleidsmakers van het idee dat de trends die zich nu voordoen gewoon zullen doorgaan. Ze houden geen rekening met mogelijke ‘gamechanging’ gebeurtenissen. En dan heb ik het niet over eventuele meteorieten die op onze kop vallen, maar gewoon over de reeds lang aangekondigde gevolgen van het verlies aan biodiversiteit, groeiende armoede, opgebruiken van fossiele energiebronnen, het wankele financiële systeem en de klimaatchaos (om er maar enkele te noemen).

meestgelezen1Maar veel mensen horen dat niet graag, dat is ook te merken aan de reacties op de site van Knack.  Dat mensen me een doemdenker noemen kan ik nog begrijpen, dat ze me verwijten een naïeve geitenwollen sok te zijn ben ik ook al gewoon – ik ben trouwens al lang op zoek naar een winkel waar echte geitenwollensokken te koop zijn, maar ik vind er nergens!

Interessant is echter ook te zien hoe mensen reageren op het idee van een groeiende groep mensen die willen kiezen voor wat minder materiële welvaart in ruil voor een kwalitatiever leven. Want dan ben je snel een parasiet, iemand die teert op het werk van anderen, dan zal de economie instorten en gaan me we met zijn allen de verdoemenis is. Dit leert me vooral dat het idee van ‘leven in functie van de economie’ stevig is geïntegreerd in de hoofden en harten van veel mensen. We moeten harder en meer werken om toch maar te behouden wat we hebben, en de prijs in de vorm van burn-outs, kinderen onder medicatie, een paar levensjaren minder door fijn stof enzovoort, die prijs blijven we betalen.

Natuurlijk kan ik de toekomst niet voorspellen, maar dat het huidige model niet vol te houden is, daar ben ik wel zeker van. Mijn stukje is in elk geval heel veel gelezen en gedeeld (bijna 2000 keer via de site van Knack alleen al), en was gisteren het meest gelezen stukje op de site. Dus toch een beetje impact?

(de titel komt van Henriëtte Roland Holst, uit Verzonken grenzen, 1918)

het ene filmpje is het andere niet


Gisteren is het clipje van Sing for the Climate gelanceerd. Een mooi filmpje, veel enthousiasme, goed gemaakt. Ik heb zelf ook meegezongen en sta helemaal achter de campagne van 11-11-11 en de klimaatcoalitie. Maar het doet toch een beetje pijn aan de ogen om te zien hoe politici nu uit volle borst meezingen en het filmpje misbruiken voor eigen doeleinden. Schauvlieghe durft beweren dat ze er helemaal achter staat en tegelijk slaagt ze er niet in een deftig klimaatplan uit te werken. Daar zit Wathelet glunderend te zingen terwijl zijn regering de steun aan de slachtoffers van klimaatverandering drastisch vermindert. Hoe cynisch kan je zijn?

Ik kan toch niet anders dan Anneleen Kenis gelijk geven die dit soort post-politieke acties niet zo zinvol vindt. ‘Dot is Now’ bekt wel goed, maar vermijdt elke duiding of analyse. Ik ga het filmpje ook mee promoten, maar uiteindelijk vind ik de saaie speech van deze oude man (president van Uruguay) veel zinvoller. Het loont de moeite om de 10 minuten uit te zitten en rustig te luisteren naar wat José Mujica te zeggen heeft.

Een vergelijkbare opinie is hier te lezen in een stuk van Gert Goeminne, de man die half Vlaanderen over zich heen kreeg met een kritisch stuk over Sing for the Climate.  Gert gaat in op de kwestie van vrijheid en geluk en levenskwaliteit, net als Mujica. Dit citaat maakt duidelijk wat de uitdaging is:

De cruciale vraag die het inzicht van de relativiteit van onze vrijheid opwerpt, is dus niet of we meer of minder vrijheid nodig hebben, maar wel wélke vrijheid we willen. Zijn er met andere woorden andere vrijheidsvormen denkbaar, die niet alleen op een sociaal en ecologisch verantwoorde manier georganiseerd kunnen worden, maar die ook levenskwaliteit garanderen? Nog anders gesteld: kan een klimaatvriendelijke levensstijl op een andere manier onderhandeld worden dan via de hoeveelheid CO2 die daarbij wordt uitgestoten?

Alleen kunnen we daar moeilijk een liedje van maken natuurlijk.

de reacties…


Mijn stuk is vandaag dus gepubliceerd in De Morgen én De Standaard. Met dank aan de twee redacteurs die daarvoor moeite gedaan hebben en de ongeschreven wet genegeerd hebben dat concurrerende kranten niet dezelfde opinie publiceren.

De Standaard heeft de tekst ook online gezet, en het is toch wel interessant om de reacties te lezen. De meesten zijn negatief met nogal wat verwijten aan het adres van de ‘ecologisten’, ‘de groenen’ en dergelijke. (het verbaasd me dat de woorden ‘geitenwollensok’ en ‘communist’ nog niet gevallen zijn trouwens) Toch is het belangrijk om deze reacties serieus te nemen.

Kijk, veel lezers van deze blog zijn ondertussen vertrouwd met de inzichten van mensen zoals Tim Jackson,  Richard Wilkinson,  Jarred Diamond,  Dennis Meadows, Jeremy Rifkin, Michael Ruppert, Johan Rockstrom (zie het filmpje hieronder), Thomas Dixon, Joanna Macey en vele andere verstandige mensen die wijzen op de risico’s die we lopen met ons model gebaseerd op groei en concurrentie.

Maar nog meer mensen – zie de reacties – ervaren het idee dat we het met minder zullen moeten doen als een aanslag op hun vrijheid, op hun portemonnee enzovoort. Ze reageren zoals een alcoholist die te horen krijgt van de dokter dat hij minder moet drinken. “Er is geen probleem”  (want zijn tante is 100 geworden en dronk elke dag jenever), “het zijn de anderen” (ga in Rusland vertellen dat ze minder moeten drinken, niet aan mij), “het is enkel om mij te pesten ” (drank is mijn troost in deze harde tijden), “ik ben goed bezig” (want ik rook toch niet) en tenslotte is “de dokter zelf een oude moraalridder”. Dat is zowat de teneur van de reacties.

Tja, en zoals het gaat met mensen die moeten afkicken, het helpt niet als we ze nog wat verwijten toesturen. We zullen er veel geduld en begrip moeten voor hebben en vooral duidelijk maken dat een leven zonder verslaving zoveel beter is.

(ter info voor nieuwe lezers, hieronder nog even een stand van zaken van onze planeet)

Verder sta ik altijd open voor meningsverschillen en argumenten (maar niet voor scheldpartijen).

de LIM kerstboodschap…


(hieronder een opinie die ik naar enkele kranten heb gestuurd, maar (voorlopig) nog niet is gepubliceerd. Kan ook wel dienstdoen als kerstboodschap vermoed ik…

Laten we niet gelaten wachten op wonderen.

Zo, dat hebben we dan weer gehad. Heel veel schoon volk bij elkaar daar in Kopenhagen, veel gepraat, veel media-aandacht voor het klimaat, en uiteindelijk geen akkoord.  Over de redenen van de mislukking en de politieke en andere gevolgen zal nog genoeg inkt vloeien.  Daarom wil ik even een paar dingen in een ander perspectief plaatsen.

1. Vergeet (even) de CO2 uitstoot.

Natuurlijk is de opwarming van de aarde door de mens een gigantisch probleem met verregaande gevolgen voor miljoenen mensen (vooral in het Zuiden), natuurlijk moeten we alles doen om de uitstoot te verminderen. Natuurlijk moeten er snel bindende maatregelen komen om tot  liefst 90% minder uitstoot te komen in 2050. Toch is de fixatie op CO2 niet zonder gevaar.

Wat als binnen 5 of 10 jaar technieken op de markt komen die erin slagen CO2 op te vangen en op te slaan onder de grond? Er wordt nu al veel geïnvesteerd in dergelijke methodes, voorlopig met weinig succes, maar stel dat het lukt? Hoe groot zal de verleiding niet zijn om dan terug te keren naar het huidig model van productie en consumptie? En hoe snel lopen we dan tegen andere muren aan, zoals die van de piek-olie of de uitputting van de visbestanden? De uitdaging waar we voor staan is groter dan het beperken van de uitstoot van emissies.

2. Vergeet het geloof in technologische wonderen

Er zijn er nogal wat die beweren dat we het probleem wel opgelost krijgen met de vergroening van de economie. Maak groene producten aantrekkelijk, zorgt dat je afval voedsel wordt, vervang de huidige wagens door elektrische wagens, ga in een passiefhuis wonen, kies voor groene stroom en het komt in orde. Vooreerst moeten we beseffen dat dit misschien wel een oplossing kan zijn voor een kleine – welstellende – minderheid, maar dat deze toepassingen op mondiale schaal niet haalbaar zijn. Nog belangrijker is de ondertoon van deze denkrichting. Namelijk; het is mogelijk om verder te doen zoals we bezig zijn, als we de meest vervuilende onderdelen van ons systeem maar  vervangen. Ons hele model is onduurzaam, en dat krijg je niet opgelost door enkele onderdelen te vergroenen.

3. Vergeet de kleine stapjes

We hebben het weer vaak gehoord de voorbije weken. Doe de kraan dicht als je de tanden poetst, neem vaker de fiets en was op 30 graden. Allemaal kleine stapjes, die niet veel moeite kosten en die het probleem zullen oplossen als we dit allemaal doen. In tegenstelling tot De Decker – zalig de armen van geest -vind ik het wel belangrijk mijn kinderen te leren geen drinkwater te verspillen, maar tegelijk moeten we realist zijn. Als we kiezen om kleine stapjes te zetten zullen we alleen kleine veranderingen zien. Ik heb de voorbije weken ontelbare Vlamingen en BV’s horen verklaren dat ze wellicht een te grote voetafdruk hebben, maar toch wel hun best doen want ze sorteren hun afval of hebben net een spaarlamp gekocht. Als we de grote dingen niet aanpakken zijn de kleine stapjes vooral goed om het geweten te sussen.

4. Vergeet de mantra ‘goed voor het milieu, goed voor de portemonnee’

Ik sta nogal  huiverig tegenover alle goedbedoelde campagnes met tips die “goed zijn voor het milieu en je financiën”.  Ik weet dat geld een belangrijke rol speelt. De beste maatregel om autogebruik te ontmoedigen is een fikse stijging van de benzineprijzen (zoals in de zomer van 2008). Toch moeten we goed beseffen dat dit hoort bij het ‘oude denken’. Je doet dingen enkel omdat ze financieel of materieel voordeel bieden. Het is precies die manier van denken die de voorbije decennia voor een enorme groei heeft gezorgd, maar ook voor gigantische ongelijkheid, voor een aanslag op de planeet en voor de financiële crisis. Als we  de juiste dingen enkel doen omdat ze materieel beloond of bestraft worden dan handelen we zoals de honden van Pavlov die reageren op externe stimuli. En dan vrees ik dat het duurzame gedrag verdwijnt zodra de beloning of de straf wegvalt.

5. Stop met de excuses

Als Kopenhagen iets heeft opgeleverd dan is het wel opnieuw een sterk argument voor wie niks wil doen. Tot in den treure was de voorbije weken te zien hoe ‘de man in de straat’ reageert.  “Dat ze eerst de industrie aanpakken”  “Ja maar, die vrachtwagen zal wel meer uitstoten dan mijn terrasverwarming” “ Tja, ik mag toch ook eens gaan skiën, trouwens de politici nemen ook het vliegtuig”. Als een bende kleine kinderen struikelen we over elkaar om toch maar een zondebok te vinden. Leterme en Magnette doen het ons netjes voor; “ja, wij willen wel, maar de Chinezen zijn er niet klaar voor”. Ter opfrissing hieronder een fragment van een rapport van het Rekenhof  over  het Belgisch klimaatplan (juni 2009): Op federaal niveau bestaat er geen federaal klimaatplan. Er is geen precieze omschrijving van de maatregelen en de kost ervan. De doelstellingen in termen van CO2-reductie zijn niet onderbouwd of ontbreken. Er is geen afdoende rapportering en vooralsnog is er geen evaluatie van het federale klimaatbeleid. Wellicht  is ook dit de schuld van de Chinezen.

6. Het feestje is over

Blind geloof in technologie, doorschuiven van verantwoordelijkheid, het geweten sussen met kleine acties of zelfs het ontkennen van de problemen. Het zijn allemaal begrijpelijke reacties. Alleen brengen ze ons geen stap verder. Hoe lastig ook, we moeten de draagwijdte van het probleem erkennen.  Het gaat niet enkel over de opwarming van aarde.  Het gaat over het falen van een maatschappijmodel. Meer dan een miljard mensen hebben honger, het ontbreken van een klimaatverdrag zal deze groep nog doen groeien. Onze biodiversiteit gaat snel achteruit, we nemen grote risico’s door het  blijven vernietigen van bossen en vervuilen van oceanen. Conflicten over water en energie worden onvermijdelijk. De bevolkingsgroei maakt alle problemen nog prangender. (En ook de milleniumdoelen die met veel poeha werden gedeclareerd zullen niet gehaald worden)

De kern van de zaak is dat we de voorbije veertig, vijftig jaar een ongekende groei hebben gekend. Een kwart van de wereldbevolking heeft daar de vruchten kunnen van plukken. De prijs hiervoor is betaald door het milieu en door de drop-outs in onze samenleving en in het Zuiden. Dit feestje kan niet blijven duren, dit is niet duurzaam. Trouwens, onze constante groei maakt het leven niet beter. We leven in het land met het hoogste aantal zelfmoorden en de hoogste consumptie van antidepressiva in Europa.  We slagen er niet in onze asielzoekers en daklozen op te vangen. Er is maar één conclusie mogelijk; de vrije markt economie gericht op materiële groei en ongebreidelde consumptie werkt niet. Wij worden er niet gelukkiger van, de wereldwijde ongelijkheid neemt dagelijks toe en de planeet gaat eraan ten onder. Een harde waarheid, logisch dat we liever op zoek gaan naar lapmiddelen of bij voorkeur de zwarte piet doorschuiven naar anderen.

7. De eerste stap zet je zelf

De volgende jaren staan we individueel en als samenleving voor de keuze. Gaan we verder op de gekozen weg , richting afgrond? Of grijpen we de gelegenheid aan om eens goed na te denken over welke waarden we belangrijk vinden. Welk soort samenleving we willen? Als de huidige keuze voor individuele materiële verrijking vooral zorgt voor verzuurde, verwende en egoïstische burgers, is er dan geen alternatief mogelijk?

Ik zie rond mij meer en meer mensen die door hebben dat streven naar meer een heilloze weg is. Ik krijg wekelijks mails van mensen die kiezen om te leven met minder, en daardoor meer zijn.  Anderhalf jaar geleden ben ik gestart als Low Impact man uit bezorgdheid voor de planeet. Nu doe ik ermee verder uit eigenbelang. Ik werk nu minder, ik verdien minder, ik bezit minder. Ik eet geen vlees, ik gebruik geen auto en geen vliegtuig. Maar kijk, ik heb een gezonder, vrolijker en socialer leven dan voorheen (en mensen die me kennen weten dat ik niet in de Middeleeuwen leef).

De belangrijkste knop die we moeten omdraaien is niet die van de thermostaat. Het is een knop in ons hoofd waardoor we onze visie op welzijn en geluk aanpassen. Waardoor we de juiste dingen gaan doen om ethische redenen, omdat we ze rechtvaardig vinden én omwille van eigenbelang.  We hoeven  daarom niet te wachten tot politici eindelijk hun verantwoordelijkheid opnemen.

Tot slot, mijn top vijf van klimaatacties: erken de ernst van het probleem/ informeer jezelf/ verklein je impact en vergroot je geluk/praat erover met anderen/ kies moedige politici