het begin van het einde?


Als je vanop een afstandje probeert te bekijken, dan kan je zeggen dat de wereld in een wankel evenwicht zit. Het blijft aanmodderen om het financieel systeem recht te houden, de energievoorziening balanceert op het randje van het haalbare, het voedselsysteem slaagt er wel in de gulzigheid van het machtige deel van de wereldbevolking te voeden, maar niet om iedereen dagelijks een fatsoenlijke maaltijd te bezorgen. Het kost  steeds meer moeite en inspanningen om ons huidig globaal model overeind te houden. De risico’s op ernstige ontsporingen wordt steeds maar groter. Je zou het beeld kunnen gebruiken van een hoop mensen die aan het spelen zijn  in een zwembad gevuld met benzine.

En dan zijn er mensen (vooral mannen eigenlijk) die er geen probleem mee hebben om in dat zwembad de lucifers boven te halen en iedereen de stuipen op het lijf te jagen. Nu heb ik het over Netanyahu, de premier van Israël. Hij heeft de voorbije jaren veel tegenwind gekregen omwille van de sociale miserie in zijn land. Er waren heel wat protesten omwille van stijgende voedsel- en energieprijzen en afbouw van sociale voorzieningen. Een beetje logisch als je vooral investeert in hightech wapens – die met plezier worden geleverd door Europa en de VS.

Maar in januari zijn er verkiezingen op komst in Israël, en de peilingen zijn niet zo positief voor de zittende premier Netanyahu. Dus wat doe je dan, een oorlogje ontketenen met de Palestijnen. Moeilijk is dat niet, je schakelt enkele van de Palestijnse leiders uit, wacht tot ze reageren en laat de boel verder escaleren. Dreigende oorlogstaal, het oproepen van 75 000 reservisten een korte maar krachtige oorlog en de verkiezingsoverwinning ligt voor het grijpen. Los van het onnoemelijk onrecht dat de Palestijnse bevolking steeds opnieuw treft riskeert deze man omwille van zijn politiek overleven de eerste domino steen van een hele reeks omver te duwen.

Want als het conflict zich uitbreidt (en bijvoorbeeld Iran wordt betrokken), dan is een flinke verhoging van de olieprijs onvermijdelijk. Dan zit de wereldeconomie in geen tijd weer in een diepe recessie en neemt het risico op meer conflicten en opstanden toe. Vergeet niet dat de Arabische lente een uitgesteld gevolg was van hogere voedselprijzen (als gevolg van een olieprijs van 148 dollar in 2008). Als zoiets samenvalt met een financiële crisis of een grote droogte dan vrees ik dat het Wereld Economisch Forum wel eens gelijk zou kunnen krijgen. In januari 2011 publiceerden ze hun ‘global risk report’ met een overzicht van alle bedreigingen voor de wereldeconomie én de vaststelling dat de veerkracht ontbreekt om adequaat op deze risico’s te reageren.

Weinig opbeurende vaststellingen aan het begin van het weekend. Het goede nieuws is natuurlijk dat ik helemaal fout kan zitten met mijn analyse en dat er geen vuiltje aan de lucht is.  Hoe het ook zit, het zijn geen redenen om bij de pakken te blijven zitten. Integendeel, het is nog een oproep om op zoveel mogelijk manieren de geschiedenis een andere wending te geven.

betogen voor vrede


Gisteren was ik er ook bij, de vredesbetoging in Gent. Ze was niet moeilijk te vinden, want een helikopter circelde al een uur van te voren boven het centrum van Gent. Op weg ernaar toe zag ik verschillende overvalwagens, een waterkanon, en behoorlijk wat politieagenten die meer weg hadden van militairen in oorlogsgebied. Een hele boel diesel en benzine nutteloos verspild dus.

Want ochgod, als je zowat 1 500 betogers zag was al snel duidelijk dat er geen straatrevolutie zou losbarsten. Mensen met kinderen en bakfietsen, oudere mensen die met heimwee terugdachten aan de betogingen van honderduizend mensen, jonge mensen met kleurrijke vlaggen en bloemen in hun haar. Om daar nu zo’n militaire machtsontplooiing voor op te zetten. Een beetje zielig.

(meer verslag en foto’s op dewereldmorgen.be )

Ik heb ondertussen ook de film van Coline Serrau gezien. En die begint met een aantal uitspraken over het verband tussen de laatste twee wereldoorlogen en onze industriële landbouw. Ten eerste zijn tijdens deze oorlogen miljoenen boeren gesneuveld. Het begin van het einde van de kleinschalige landbouw dus.  Daarnaast zijn omwille van de oorlog grote industrieën opgezet voor ammoniak en mosterdgas die als wapens werden ingezet. Deze fabrieken konden gerecycleerd worden om meststoffen en pesticiden te produceren. De steeds grotere en zwaardere landbouwmachines waren een logisch gevolg op de tanks. En tenslotte werd landbouw meer een meer gezien als een strijd, waarbij de mens koste wat koste controle moet krijgen over de natuur. En zo is onze moderne landbouw gedeeltelijk een gevolg van grote oorlogen.

Ik had het zelf ook nog nooit zo bekeken, maar doorheen de hele film is duidelijk dat het dominante model van industriële voedselproductie slecht is voor de planeet, onze gezondheid en vele miljoenen mensen in het Zuiden. Ben ik blij dat ik straks weer mijn groenten en zuivel kan ophalen bij het voedselteam…

tijden van schaarste


Terug thuis na twee dagen Amsterdam met Marieke. Zij mocht het programma kiezen en zo we zijn terecht gekomen in het Anne Frank huis en het Verzetsmuseum. Er zijn vrolijker plaatsen om naartoe te gaan, maar tegelijk is het o zo belangrijk dat we regelmatig herinnerd worden aan dit stuk van onze geschiedenis. Het blijft onvoorstelbaar wat mensen andere mensen kunnen aandoen, en ook onze kinderen moeten deze verhalen kennen.

In het Verzetsmuseum is er heel wat te zien over het dagelijks leven in tijden van schaarste. Gewone fietsbanden waren niet meer te krijgen dus maakte men fietsen met houten wielen of met een wiel van een step (zie foto) Radio’s werden verboden dus knutselde men allerhande ontvangers in elkaar in sigarenkistjes. Vlees was erg zeldzaam dus de overheid gaf boekjes uit over ‘hoe vlees vervangen in een gezonde maaltijd’. De internationale handel was zo goed als stilgevallen (behalve voor wapens), en dus heel wat dagelijkse producten zoals koffie en thee verdwenen van het menu. In de plaats kwamen allerhande surrogaat producten op de markt. Voor gewoon wegverkeer was er geen benzine meer. Dus namen de mensen het openbaar vervoer en de fiets, riksja’s deden terug hun intrede. Voedsel was schaars en steeds meer producten gingen op de bon. Melk, meel, kousen, zeep. En blijkbaar vonden de meeste mensen het normaal dat in tijden van schaarste de overheid toeziet op een eerlijke verdeling…

Eenzelfde periode zullen we hopelijk niet meer meemaken, maar schaarste, met name van olie is wel mogelijk. Wellicht zullen een aantal producten die we nu dagelijks in de supermarkt kunnen kopen niet meer voorhanden zijn of een stuk duurder worden. Het nemen van de auto, laat staan het vliegtuig voor een vakantietrip zal  misschien onmogelijk worden. En misschien zal de overheid ook moeten overgaan tot het rantsoeneren van wat schaars is, bijvoorbeeld van CO2 uitstoot. Het idee is al helemaal uitgewerkt door David Fleming, iedereen krijgt een rantsoen van een beperkt aantal units CO2 uitstoot en moet daarmee verder. (het boekje is hier gratis down te loaden) Geen idee of het ooit zo ver komt, maar wie nu al zijn onafhankelijkheid van olie kan verminderen doet in elk geval een goede zaak.

Verder was Marieke vooral onder de indruk van de vele fietsen, het mooie Tropenmuseum, de gigantische koopjesdrukte, de lengte van sommige Nederlanders en het bijna ontbreken van hondepoep op de stoep.