7 oktober 2028: minder maar beter


De permafrostcrisis is nog niet afgewend zodat er bijkomende maatregelen zijn afgekondigd. Zo is  de vleesproductie nog verder afgebouwd en is het mondiaal rantsoen nu 200 gram per week per persoon. Tenminste als het gaat over vlees van kleinvee zoals kippen of konijnen. Wie perse rundvlees wil moet tevreden zijn met 100 gram per week. Het gebruik van fossiele brandstoffen is al sinds 2025 sterk afgenomen en zal nu nog sneller worden ingeperkt. De resterende kolencentrales moeten voor het einde van het jaar allemaal dicht, wat vooral in China een moeilijke klus is.

Verder worden er grootschalige plannen gemaakt om enkele tientallen miljoenen mensen een nieuw onderkomen te kunnen geven. Op basis van de verwachte bijkomende opwarming worden nu kaarten gemaakt die aangeven in welke zone’s het moeilijk zal zijn om menselijke nederzettingen te handhaven. Ofwel zijn de zone’s te droog ofwel is de stijgende zeespiegel te gevaarlijk. Daarnaast zijn er regio’s waar nog redelijk wat ruimte is en de leefomstandigheden steeds beter worden. Het gaat onder andere om streken in Canada, Groenland, Finland en Alaska. Het ambitieuze plan is om tegen 2040 de grootste verhuisoperatie in de menselijke geschiedenis ooit rond te hebben.

Het dagelijks leven is met de nieuwe maatregelen niet makkelijker geworden, maar hier in Gent zijn we reeds een en ander gewoon. Het beleid van het stadsbestuur is reeds jarenlang gericht op een totale onafhankelijkheid van de fossiele brandstoffen en heeft tegelijk geleid tot een boost van creatieve en nieuwe oplossingen. Er zijn recent nog een aantal cijfers bekend gemaakt rond het huidige inkomen. Het BNP per hoofd was hier in 2010 gemiddeld 37 000 US dollar. Vandaag is dit gemiddelde gezakt tot 19 000 US dollar. Dat zou dramatisch kunnen klinken maar er is nog iets interessants aan de hand met de inkomensongelijkheid.

Deze ongelijkheid wordt uitgedrukt in de Gini-coëfficiënt. Het gaat om een getal tussen de 0 en de 1. Bij totaal gelijke inkomensverdeling krijgt deze de waarde 0: iedereen beschikt over een gelijk inkomen. Omgekeerd krijgt men bij totaal ongelijke inkomensverdeling – waarbij het gehele inkomen in handen is van één persoon – de waarde 1. Wat was nu de tendens in de periode voor de ineenstorting? Een constante toename van deze ongelijkheid, van 0,35 in 1990 tot 0,48 in 2010.

Het voorbije decennium is de tendens helemaal omgekeerd en zitten we nu in de buurt van 0,19. Deze cijfers zeggen wellicht niet zoveel, maar het is wetenschappelijk aangetoond dat hoe kleiner de ongelijkheid hoe groter het welzijn en de tevredenheid van iedereen. Dit is lang geleden reeds overtuigend aangetoond door Richard Wilkinson. Toen hadden de politici er echter geen oren naar en was het marktsysteem volledig gericht op het vergroten van de rijkdom bij degene die al het meeste hadden.

Wie dacht dat we na de ineenstorting in een nieuw soort communistisch systeem zouden terecht komen heeft de bal ook misgeslagen. Het economische model waar we nu inzitten is nog steeds gebaseerd op een vrije markt. Wellicht veel meer vrije markt dat in de jaren 2000. Heel veel mensen en groepen zijn nu lokale ondernemers geworden en beiden hun diensten aan de gemeenschap aan.  De meeste bedrijven zijn echter coöperaties geworden met een maatschappelijk doel. De winstuitkering is wettelijk beperkt tot 4% en het er bestaat ook geen beurs meer waar kan gespeculeerd worden. Kortom zowel het systeem als onze manier van denken is niet meer gericht op korte termijn winsten in financiële of materiële zin, maar op lange termijn denken waarbij persoonlijke groei en maatschappelijk en ecologisch evenwicht de drijfveer zijn.

In die zin hebben we allemaal veel minder, maar hebben we het stilaan steeds beter. Marnix Gijsen (1899-1984) wist het al doen hij volgende uitspraak deed: “rijke mensen zijn maar arme mensen die geld hebben”.

meer gelijkheid voor beter milieu


Gisterenavond was ik op de MO* lezing van Richard Wilkinson in Brussel. Wilkinson doet al meer dan twintig jaar onderzoek naar de relatie tussen ongelijkheid en welvaart. Daarover publiceerde hij een boek ‘The Spirit Level- Why More Equal Societies Almost Always Do Better’. Gisteren kwam hij de kernelementen toelichten en mochten Frank Vandenbroucke en Alexander De Croo daarover debatteren.

Laat ik beginnen met een citaat: “Het is een merkwaardige paradox dat we, ondanks onze hoge welvaart en technisch kunnen, angstig zijn en vatbaar voor depressies, bezorgd over het oordeel van anderen over onszelf en onzeker over onze vriendschappen, gebiologeerd door consumptie en weinig of geen gemeenschapsleven hebben. Omdat we het ontspannen sociaal contact en de emotionele voldoening missen, zoeken we troost in te veel eten, obsessief winkelen en geld uitgeven, of we vallen ten prooi aan overmatig alcoholgebruik, psychoactieve middelen of illegale drugs. Waarom is er zoveel mentaal en emotioneel leed, hoewel we een niveau van welvaart en comfort bereikt hebben dat nooit in de geschiedenis voorkwam?”

Ik zou het niet beter kunnen zeggen. Via een indrukwekkende reeks data toont hij aan dat ongelijkheid in een samenleving de bepaalde factor is voor onder andere tienerzwangerschappen, levensduur, overgewicht, psychische problemen, vertrouwen, geluk en nog een reeks sociale indicatoren. Er is zelfs en relatie tussen ongelijkheid en recyclage. Of met andere woorden; een samenleving waar de kloof tussen rijk en arm kleiner is recycleert beter.


Een belangrijke conclusies is dat geluk en welvaart niet toenemen door de stijging van BNP, maar door het verminderen van ongelijkheid tussen rijk en arm. In het debat nadien had Alexander De Croo weinig echte argumenten in te brengen, behalve een waarschuwing voor communisme waarmee hij zichzelf eerder buitenspel zette. De intellectueel Vandenbroucke kwam met genuanceerde en kritische meningen. Hij zei onder andere dat we er moeten vanuit gaan dat energieprijzen zullen stijgen, dat de klimaatverandering ook vraagt om meer gelijkheid en dat hij zelf meer en meer twijfelt aan de drang naar economische groei. Jammer dat zo’n man binnen zijn partij ook wat aan de kant wordt geschoven wegens te genuanceerd en niet sexy genoeg.

In elk geval stof tot nadenken en nog meer wetenschappelijke bewijsmateriaal dat we als samenleving andere keuzes zullen moeten maken. De samenvatting van zijn lezing kan je hier downloaden, zeker de moeite om eens te bekijken.

(ondertussen hebben al 90 mensen de blog-enquête ingevuld, waarvoor dank, wie het nog wil doen kan dit via deze link)