het referendum


De voorbije dagen hebben we op de gemeenteraad uitgebreid gedebatteerd over een mogelijk referendum rond het Gentse circulatieplan (ruim 8 uur). Het voorstel van Siegfried Bracke was de Gentenaars te laten stemmen over volgende vraag: Vindt u dat Gent en de Gentenaars beter worden van het voorliggende circulatieplan: ja of neen?  Zelf vind ik het geen goede zaak om over deze vraag een referendum te houden, en ik wil hier graag even uitleggen waarom.

Hierbij ga ik me echter niet richten tot Siegfried Bracke, die enkel uit opportunistische reden plots een voorstander is van referenda. Ik ga liever in op het pleidooi van Sarah Van Liefferinge, die in dit opiniestuk haar voorkeur voor het referendum uitspreekt.

Beste Sarah,

Met plezier heb ik je pleidooi voor een referendum gelezen. Het is duidelijk dat je oprecht gaat voor basisdemocratie. Zelf ben ik ook voorstander van meer directe democratie, van andere vormen van inspraak en betrokkenheid van de burger bij het beleid. Een referendum kan daarbij een goed middel zijn, bijvoorbeeld bij concrete vragen zoals het inplanten van een ondergrondse parking in het stadscentrum. Wat er nu echter voorligt is heel andere koek.

In je eigen stuk geef je zelf een aantal punten aan:  “Hoe zit het met de files op de ring en op knooppunten? Zal de luchtkwaliteit daar niet drastisch dalen? En wat met het nieuwe koopcentrum aan de Expo, dat extra verkeer zal aanzuigen en de middenstand in het centrum bedreigt? Wat zijn de alternatieven daar?”  Meer nog, eigenlijk wil je met de burgers een dialoog opstarten over bijzonder fundamentele kwesties tot en met de vraag over welke soort economie willen we? Worden die kwesties worden dan opgevangen door een simpele ja of nee of de vraag van Siegfried Bracke. Zullen we plots een sereen debat krijgen of een verdere polarisatie? Ik denk het niet. Het tegenvoorstel van de meerderheid biedt wel kansen tot echte dialoog. Ook uit academische hoek komt er steun voor het voorstel van de meerderheid; een burgerkabinet met een representatief staal van onafhankelijke burgers die een langere termijn visie uitwerken. Ik vermoed dat ook jij blij zal zijn met dit experiment dat de basis kan zijn voor nieuwe vormen van directe democratie.

Tijdens deze gemeenteraad hebben we in elk geval gezien dat de drie rechtse oppositiepartijen met Bracke op kop er niet in slagen om constructieve voorstellen te doen en het referendum gebruiken voor een politiek spel. Ik heb een sterk vermoeden dat je liever niet in dat kamp terecht komt…

Met vriendelijke groeten (en om Siegfried toch zijn zin te geven: hier is een referendum)

4 november 2025: democratie 2.0


Het werk rond nieuwe vormen van participatie en democratie begint stilaan vruchten af te werpen. Nieuwe software maakt het mogelijk om gezamenlijk beslissingen te nemen, waardoor de traditionele democratie een interessante aanvulling krijgt. In het begin van deze eeuw is namelijk gebleken dat het oude systeem van representatieve democratie niet in staat was de grote problemen aan te pakken. Politici waren te veel bezig met hun eigen herverkiezing, in plaats van het aanpakken van de problemen. Lang geleden, in 2011 schreef ik daar nog een stukje over voor MO*.

Nu beleven we  een historisch momentum waarbij voor de allereerste keer een mondiale volksraadpleging wordt gehouden. Daarvoor is de voorbije jaren gewerkt aan een systeem om alle aardbewoners van 14 jaar en ouder een unieke ID te geven, gekoppeld aan een Iris-scan. Om te vermijden dat slechts zij met toegang tot internet kunnen een stem uitbrengen zijn verschillende maatregelen genomen. Zo trekken in de armere landen mobiele ploegen rond die met op zonnepanelen aangedreven laptops bij hebben. In principe bezoeken ze de meest afgelegen dorpen. In steden zijn er tijdelijke kantoren geopend die gedurende 10 dagen 24/24 open zijn.

Ook bij ons doen lokale besturen grote inspanningen om iedereen te betrekken. In alle stadsdorpen is minstens een plek waar iedereen naar toe kan. Verder zijn er kleine groepjes vrijwilligers die langs gaan bij de mensen die minder goed te been zijn.

De afspraken zijn als volgt: als 50% van de potentiële kiezers meedoet krijgt de uitkomst het statuut van aanbeveling. Als 65% van de bevolking deelneemt zijn de besluiten van de raadpleging bindend voor alle landen die de wereldregering erkennen. (ondertussen meer dan 140 landen) Dezelfde percentages worden gebruikt om te bepalen of een voorstel wordt weerhouden. Misschien een beetje ingewikkeld, maar als dus minstens 65% van de bevolking stemt en minstens 65% van de stemmers kiest voor een bepaald voorstel dan wordt het een bindende wet.

Ter omkadering van het referendum zijn op lokaal vlak en via internet een heleboel informatieve activiteiten opgezet. Er zijn fora met voorstanders en tegenstanders, academische rapporten, debatavonden en intercontinentale internetconferenties. Als we bereid zijn naar elkaar te luisteren en elkaars standpunt te begrijpen kunnen we wellicht de oude valkuilen vermijden.

Vandaag is dus de eerste ‘worldref’ gestart. Tien dagen lang kunnen mensen over de hele wereld kiezen uit volgende opties.

A. om de economische ontwikkeling terug op gang te brengen gebruiken we de resterende olie en steenkoolvoorraden, beseffende dat dit de opwarming van de aarde erger maakt.

B. om de opwarming van de aarde te vertragen vermijden we ten alle prijze de resterende voorraden fossiele brandstoffen te verbranden, zelfs al zal dit de economische ontwikkeling vertragen en onze materiële levensstandaard beperken.

Ik heb in elk geval gestemd voor B, en ik hoop van u hetzelfde natuurlijk. Als dit experiment lukt dan zullen de volgende jaren nog verschillende dergelijke wereldreferenda gehouden worden en wordt een oude droom waar. De mensheid die gezamenlijk een toekomst kiest.