Acht vragen over groei


De voorbije dagen heb ik het vele malen gehoord van heel wat politici: “we moeten terug gaan voor groei, voor duurzame groei, voor economische groei.” Want, zo is de redenering, als er groei is dan kunnen we alle andere uitdagingen oplossen. Het valt met daarbij op dat journalisten niet de moeite te doen om door te vragen over wat er precies bedoeld wordt. Blijkbaar is iedereen akkoord met het uitgangspunt dat groei een goede zaak is. Daarom 8 vragen over groei, waarvan ik hoop dat de journalisten ze ook eens durven stellen.

1. Wat moet er groeien?
Het klassieke antwoord zal zijn; de economie, de consumptie, het aantal jobs, de productie, de winst en andere ‘harde’ indicatoren. Zou het ook eens over andere dingen mogen gaan? Groei van vertrouwen tussen mensen bijvoorbeeld, groei van levenskwaliteit, groei van tevredenheid of geluk?

2. Welke prijs betalen we voor groei?
De prijs voor de groei van de voorbije decennia is duidelijk: een ecologische voetafdruk die de draagkracht van de planeet overstijgt en een werkdruk die de draagkracht van veel mensen overstijgt. Is de groei dan echt zo belangrijk dat we die prijs willen betalen? Riskeren we de leefbaarheid van de planeet op middellange termijn voor korte termijn groei?

3. Zorgt groei echt voor meer herverdeling?
Je zou denken van wel, en in de jaren 50 – 70 was dit ook zo. Maar sinds de jaren tachtig blijkt dat de vruchten van de groei steeds ongelijker worden verdeeld. De groep superrijken krijgt het grootste deel van de winst, de groep aan de onderkant van de samenleving groeit. Een stelling die net nog bevestigd is door een onderzoek.

4. Hoeveel groei is eigenlijk er nodig?
Ik vermoed dat de meeste politici het liefst zo veel mogelijk zullen willen. Maar ooit vertelde Geert Noels me dat tijdens de gouden eeuw in de Nederlanden er een gemiddelde groei was van 0,2 tot 0,4 procent. Zouden we eens niet kunnen nadenken over een economisch model dat niet afhankelijk is van grote groeicijfers. Over beter nog een ‘steady state’ economie?

5. Hoe meten we groei?
Het zou ondertussen toch al duidelijk moeten zijn dat BNP een bijzonder slechte graadmeter is van groei. Want ook milieurampen, epidemieën of files doen ons BNP groeien. Er zijn al enkele alternatieven zoals de Human Development Index, of de Index of Sustainable Economic Welfare. Kunnen we dit niet inschakelen om te meten of we vooruitgaan?

6. Hoe kan groei op een eindige planeet?
Blijven meer consumeren en produceren op een eindige planeet met steeds meer mensen lijkt toch een beetje op een onmogelijke opdracht. Kan iemand is uitleggen hoe dit zou kunnen, rekening houden met een aantal simpele natuurkundige wetten.

7. Wat bedoel je met duurzaam?
Het nadeel van het woord ‘duurzaam’ is dat het in verschillende betekenissen kan gebruikt worden. Zo kan duurzame groei betekenen dat de groei altijd blijft duren. Of dat de groei duurzaam is (in evenwicht met sociale en ecologische grenzen). En dan zou het wel eens een contradictio in terminus is, dat het niet mogelijk is verder te groeien zonder nog meer ecologische en menselijke schade.

8. Weet ja wat exponentiële groei is?

Al wie pleit voor groei wil elk jaar groei, en dan gaat het over exponentiële groei. Een concept dat we wellicht niet voldoende begrijpen en daarom de oorzaak is van veel miserie. Deze slimme meneer legt het heel simpel uit;