Hoezo, energietransitie?

Ik kom tijdens mijn lezingen vaak mensen tegen die heel blij en optimistisch worden van de enorme vlucht die hernieuwbare energie aan het maken is. Want inderdaad, zowel het geïnstalleerd vermogen neemt jaar na jaar spectaculair toe én de prijzen van wind- en zonne-energie blijven zakken. Alleen maar goed nieuws zou je denken. Meestal leg ik dan uit dat dit inderdaad fantastisch is, alleen dat die groei nauwelijks een verschil maakt voor het gebruik van fossiele energie.

Bovenstaande slide maakt het wel duidelijk. In 2000 kwam 86% van het wereldwijd primair energiegebruik van fossiele brandstoffen. Vierentwintig jaar later en een spectaculaire groei van hernieuwbare energie is dit nog steeds meer dan 81%. Anders gezegd in 25 jaar is het aandeel van de fossiele brandstoffen met 4 % gezakt. Merk op, dat ondanks de aangekondigde nucleaire renaissance het aandeel van kernenergie alsmaar onbeduidender wordt.

In absolute cijfers is het nog erger. Het gebruik van fossiele brandstoffen blijf jaar na jaar stijgen!

Dat maakt duidelijk dat het hele verhaal van de energietransitie met een korrel zout mag genomen worden. Daarom wil ik graag deze tegenlicht rapportage warm aanbevelen. Hierin legt de wetenschapshistoricus Jean-Baptiste Fressoz haarfijn uit dat er helemaal geen energietransitie bestaat. Maar dat het een mooie truckje is om vooral door te gaan met eindeloze groei en eindeloze energieproductie, inclusief de fossiele.

Als historicus maakt hij duidelijk dat het vaak vertelde verhaal van hout naar kolen, kolen naar olie, olie naar gas en gas naar hernieuwbare een fabeltje is. Het ingebruik nemen van kolen zorgde voor een exponentiële groei van houtgebruik. Net als het massaal toepassen van olie vooral een groei van steenkool teweegbracht. Klinkt ongeloofwaardig? Kijken maar!

Volgens Fressoz is het hele streven naar koolstofneutraliteit in 2050 een manier om de echte vragen niet te moeten stellen. Namelijk waarvoor gebruiken we energie? Wat is er noodzakelijk, hoe wordt de energie verdeeld, evenals de lusten en de lasten? De kern van de klimaatkwestie gaat om de herverdeling van macht en kapitaal.

Tenslotte toont dit nogmaals het belang van verhalen. Het is uiteindelijk Jimmy Carter die in 1977 de hele mythe van de energietransitie in een krachtig verhaal bracht dat tot op de dag van vandaag in onze geesten vastzit (vanaf minuut negen in deze reportage).

Benieuwd of de visie van Fressoz ook in Belem te horen zal zijn, en of andere verhalen er een kans krijgen.