Gisteren was ik op een debat van Groen in Gent, en daar kwam een vraag naar boven die ik al vaak heb gekregen. Waarom moeten we acties ondernemen om onze impact te verkleinen, soms is het duurder, en vaak krijgen we daar zelfs geen beloning voor. Of zoals op de cover van ‘Humo’s ABC voor een milieu- en budgetvriendelijk leven’ in flashy letters staat: ‘red de aarde en win prachtige prijzen’.
Sta me toe daar toch enkele bedenkingen bij te maken. Is ecologische leven duurder? Hangt er van af, als je een hybride wagen wil en zonnepanelen op het dak en al je voeding biologisch gaat kopen dan zal het wellicht duurder zijn (op lange termijn goedkoper). Maar als je leeft zonder auto, weinig vlees eet, overschakelt op groene energie en je huis isoleert wordt het leven goedkoper. Mijn algemene kosten zijn met gemiddeld 25% gezakt sinds de start van het Low Impact project. Is het daarom dat ik kies voor deze manier van leven, of moet ik nu beloningen ontvangen voor wat ik doe? Tweemaal neen.
Daarom sta ik wat huiverig tegenover alle goedbedoelde campagnes met tips die “goed zijn voor het milieu en je portemonnee.” Ik weet dat geld een belangrijke rol speelt, de beste maatregel om autogebruik te ontmoedigen is een fikse stijging van de benzineprijzen (zoals in de zomer van 2008). Toch moeten we goed beseffen dat dit hoort bij het ‘oude denken’. Je doet dingen enkel omdat ze financieel of materieel voordeel bieden. Het is precies die manier van denken die de voorbije decennia voor een enorme groei heeft gezorgd, maar ook voor gigantische ongelijkheid, voor een aanslag op de planeet en voor de financiële crisis. Ik kies voor een Low Impact leven omdat het mijn leven beter maakt. Niet op materieel vlak, maar wat gezondheid, sociale contacten en levenskwaliteit betreft. Als we enkel de juiste dingen doen omdat ze materieel beloond of bestraft worden dan handelen we zoals de muizen van Pavlov die reageren op externe stimuli. En dan vrees ik dat het duurzame gedrag verdwijnt zodra de beloning of de straf wegvalt.
De belangrijkste knop die we moeten omdraaien is niet die van de thermostaat. Het is een knop in ons hoofd waardoor we onze visie op welzijn en geluk aanpassen. Waardoor we de juiste dingen gaan doen om etische redenen, omdat we ze rechtvaardig vinden én ook omwille van eigenbelang. Maar dat eigenbelang is niet in de eerste plaats materieel. Dit eigenbelang heeft te maken met levenskwaliteit en met leven in overeenstemming met je waarden. Klinkt wellicht wat naïef en lijkt mijlenver af van het gedrag dat we dagelijks zien. Maar toch denk ik dat de grote maatschappelijke transitie er maar komt als we ook innerlijk een transitie doormaken.
Ik vrees dat het moeilijk zal zijn dit straks uit te leggen aan de journalisten die nog langs komen. Want nu Kopenhagen aan de gang is ben ik weer een aantrekkelijke prooi voor de media. Rtbf en MNM zijn hier al geweest, vandaag komt RTL en de Poolse televisie langs. (laat ik dit maar bekijken als kansen en niet als bedreigingen)
Low Impact Man 
Ik ben het volkomen eens met je. We moeten dringend van mentaliteit veranderen, maar het probleem is dat de mensheid nog veel te veel in het “oude denken” zit. Een doorsnee interview op straat maakt dat pijnlijk duidelijk. Ik merk dat ook telkens opnieuw als ik een infosessie geeft voor “doorsnee” mensen. Want op zo’n infosessie over dakisolatie krijg je “het doorsnee” van de bevolking, in tegenstelling tot echte infosessies rond klimaat enz.
En ik merk nog steeds dat het oude denken erin zit. Hetzelfde bij de huizenruil.
De belangrijkste redenen waren voor ons:
– korter bij het het werk wonen (gemakkelijker met de fiets)
– de tweede auto verkocht
– meer oppervlakte voor een eigen moestuin
– een weide voor de kippen
– meer speelruimte voor de kinderen (dus minder verplichte uitstappen)
– we kunnen nu gebruik maken van de buzzy-pas voor de kinderen
– mijn gepensioneerde ouders, die nu in een supergeïsoleerde woning wonen, zodat ze minder verwarmingskosten hebben (wij gaan nu ook nog extra inspanningen doen)
– …
Maar de meeste reacties van familie en vrienden is dan van:
– Hah, de wagen kan nu in de garage slapen
– Amaai, wel een grotere tuin
– Grote leefruimte en mooie eetplaats
– Veel kamers…
– …
En als ik dan vertel dat we nog meer doorgedreven gaan isoleren is het antwoord bijna altijd: “waarom zou je dat doen, er is toch al isolatie?!”.
LikeLike
Op dit moment merk ik dat vervuilen nog altijd te goedkoop is. Eén van onze nieuwe buren presteert het om wekelijks 9 vuilzakken (per week) buiten te zetten. Ik kan daar met mijn verstand niet bij. Ja, misschien als er binnenkort in onze buurt onrustwekkende verdwijningen zijn… 🙂
In de vorige gemeente waar we woonden is het met DIFTAR en daar moet de vervuiler veel meer betalen. Het gevolg is dat er minder wordt vervuild.
Dat is trouwens iets waar mijn ouders nu staan op te kefferen. “Ze halen de bak maar eens om de 14 dagen op en dan is het nog peperduur”. Mijn reactie is dan “zet gewoon minder afval buiten!”.
Ik ben aan het wachten op de dag dat in de gemeente waar we nu wonen (Tienen) ook eindelijk gaat gewerkt worden met DIFTAR. Ja, het is duurder, maar het goedkoper voor de niet-vervuiler en het zet mensen ertoe aan om na te denken over hun aankopen en hun afvalbeleid.
nb: Mijn ouders zitten ver vooruit op sommige vlakken, maar op andere nog niet. Zo hebben ze ons compostvat weggedaan en teruggegrepen naar de GFT-bak. “want het staat niet mooi in de tuin”. Tja, die babyboomers …
LikeLike
Steven,
Zeer goed stukje. Ik merk inderdaad dat die oude patronen er nog bijna overal inzitten. Natuurlijk “willen” ze allemaal het beste voor het milieu, maar dat is zo meer iets als het sociaal aanvaardbare antwoord geworden. Aan het gedrag kun je de kernwaarden veel beter afleiden. En daar zie je iets helemaal anders.
Als de volledige consequenties aan het licht komen, dan “passeren” zelfs de meeste mensen die zichzelf als “groen” zien…
Zolang het over beetje krabbelen in de rand gaat (koop eens – af en toe – een ecologisch afwasmiddel – dat dan liefst in dezelfde vervuilende verpakking zit), dan gaat het nog net.
En ja, de babyboomers hebben ondertussen een enorme mentale stijfheid verworven… Dat zie ik heel goed bij mijn eigen vader (en diens vriendin).
Anderzijds leefde ik een aantal jaren terug, ook helemaal in die illusies… Daar is vooral de laatste jaren verandering in gekomen. En ja het is een heel nieuw soort denken. Een klein beetje hoop dus…
Ik vind het trouwens ongelooflijke tijden waarin wij leven…
LikeLike
Mooi stukje Steven, met milieu bezig zijn op een duurzame manier vraagt een innerlijke verandering en die staat los van beloning. Je doet het ‘omdat je gewoon niet anders kan’.
De mens is meer dan een geconditioneerde rat. Aan al de nieuwkomers die groen willen zijn: Laat je geen rat (-molentje) voor de ogen draaien !
LikeLike
Ik zou best duurzamer willen leven, het is alleen soms wat lastig om mijn gezinsleden zover te krijgen.
Twee volwassen zoons met volwassen stroom- en gasverbruik. Water nog een beetje meer aangezien ze graag lang douchen.
Auto is hier onmisbaar omdat we in een kleine stad op het platteland wonen en het openbaar vervoer onvoldoende is, en manlief veel moet reizen voor zijn werk.
Verhuizen is een optie en dat waren we van plan tot de kredietcrisis er tussen kwam. Huizen zijn hier nu zo goed als onverkoopbaar.
Daarnaast betaal je in Nederland 6% belasting over het huis dat je koopt. En een ander huis inrichten kost ook veel spullen.
Gelukkig gaat mijn gezin wel voor een groot deel mee. Er wordt veel vegetarisch en veganistisch gegeten, met de hand afgewassen, geen tv, geen vliegreizen (op die ene na die mijn zoon deed voor zijn opleiding), we kopen veel biologisch, hebben spaarlampen, kopen veel tweedehands, geen kant-en klaarmaaltijden, geen wasdroger, we hebben kippen in onze achtertuin (die helaas weleens wat luidruchtig zijn op de vroege ochtend) en we gaan meer eten uit eigen tuin. We hebben al fruitbomen en een bessenstruik. Dit wordt uitgebreid met nog meer fruitstruiken en tzt een moestuin op verhoogde bedden.
Al deze dingen zijn niet van de een op de andere dag gegaan. Geef jezelf de tijd voor verandering maar maak de verandering wel 😉
LikeLike
Misschien moeten die zonen dan maar eens delen in de kosten? Dan leren ze dat energie geld kost. Misschien nemen ze dan een kortere douche, of minder vaak een bad.
Als ik zie dat mijn zonen later het zich niet aantrekken, zal ik ze de faktuur presenteren.
Want hoe je het draait of keert, mentaliteit is één ding, maar ervoor betalen is een ander. En geld blijft (tegen alle dromen in) nog altijd de beste motivatie!
Maar erover nadenken is zeker al een stap in de goede richting.
LikeLike
Wat een goed stukje!!
LikeLike
@ Groenhuis,
Ja, over dat meebetalen heb ik weleens gedacht of een wekker oid. Maar het is hier toch een soort poldermodel in het klein.
Ze doen wel mee in de andere dingen die ik schreef, daar maken ze meestal geen punt van.
Af en toe maak ik er een opmerking over en de jongste zei laatst dat hij de verwarming op zijn kamer soms niet aan doet om het te compenseren.
Ja, wat moet je dan als moeder…
In ons gezin hebben we gelukkig geen geldproblemen, maar dat meebetalen zou ik zeker doen mochten problemen met geld aan de orde komen.
Groet van Monica
LikeLike
Ikzelf doe het zeker niet voor het geld. En ook dat stuit op onbegrip bij de omgeving. Zo moeten we bijvoorbeeld verbouwen en hebben we eigenlijk onvoldoende middelen. Velen opperen dat ik mijn “dure” biospullen moet inwisselen voor aldi en mijn vrijwilligerswerk dat me gelukkig maakt, opgeven ten voordele van een zwart weekendwerk.
Ik denk er nog niet aan, maar toch…
Voor mij is het geen echte keuze meer, ik kan me er enorm slecht bij voelen als ik op een of andere manier in een situatie kom waar het minder evident is om me aan mijn principes te houden. Het is als ethisch handelend mens logisch om je eigen voetafdruk zo laag mogelijk te houden.
Ik kan me dan ook soms echt lastig maken in andere mensen die zich nergens wat van aantrekken en maar opdoen (niet dat dat iets opbrengt natuurlijk)
LikeLike
Ik heb het hier al eerder vermeld, mensen die enkel ‘milieubewust’ handelen vanwege het geld, die handelen helemaal niet milieubewust. Zij gebruiken het uitgespaarde geld immers om meer te consumeren (op reis te gaan, een extra grote televisie te kopen, …), wat de bespaarde milieu-impact volledig teniet doet.
Daarom ben ik overigens ook tegen het huidige systeem van groenstroomcertificaten. De ‘winst’ die dit oplevert zal in veel gevallen gebruikt worden voor milieubelastende consumptie.
LikeLike
In de vorige eeuwen werd de voortrekkersrol gespeeld door de kloosterorden. Alhoewel natuurlijk: vele verwerden tot corrupte machtsnesten. Toch werden onze streken bvb (land-)bouwrijp gemaakt door de abdijen en speelden kloosters en parochieclerus de hoofdrol in de morele en sociale ordening. Ook de rode zuil heeft deze rol gespeeld.
Als wij (zoals blijkt uit de reacties op deze blog) een andere sociale en morele ordening nastreven (en een “mentaliteitswijziging”) dan zullen groene kloosters en clerus nodig zijn.
Met groene leefgemeenschappen voor het maatschappelijk experiment (onderzoek) en groene
parochies en groene kloosterscholen voor het maatschappelijk uitdragen (onderwijs).
Wij moeten af van prutsen in de marge. Of beter: het geringe belang ervan inzien. Als ik op de lotto speel wil ik het groot lot winnen! Maar als ik 2,5 euro kan gaan ophalen zal ik dat natuurlijk niet laten liggen. Dus wel prutsen in de marge, het is het enige dat we op dit ogenblik kunnen doen.
Maar de zaak wordt pas minder hopeloos als we afstappen van hun liberale economie, uittreden uit hun materieel groeimodel, weg met hun gezinsmodel en weg met het individualisme. De groene basis moet – met een verregaande gelofte van armoede – concreet gaan samenwonen en DOEN en UITDRAGEN. Met in elke wijk een groene leefgemeenschap inclusief groen kerkgebouw.
Er is nood aan een groene partij. En daarmee bedoel ik niet een kieskring-binnen-de-bestaande-regeltjes, maar een groene zuil (!) met wooncoöperaties, met mutualistische zorg, met productiecoöperaties, en zelfs met rituelen (cultuur).
(En zijdelings: ook het celibaat speelde een belangrijke rol: om de druk van al te grote gezinnen en versnippering van het erfdeel – “overbevolking” dus- tegen te gaan. Tegenwoordig bestaan daar wel lustvriendelijker middelen voor…)
Wedden dat we in dergelijk model onze voetafdruk tot 10% kunnen reduceren en ons geluk tot 1000% kunnen opdrijven…
LikeLike
Dag Steven ,
niet bang zijn hoor van die journalisten.
er staan veel mensen achter jou en je ideeen.
laat ons eens bestuderen hoe we betere duurdere produkten goedkoper kunnen maken en andere (meer vervuilende produkten )een stuk duurder.
denk met een juiste berekening en wil van een groepering of regering dat het zekers moet lukken.
succes
kurt
LikeLike
Groot gelijk!
Mijn man en ik willen ook veel milieubewuster leven dan we opgevoed zijn, gewoon omdat we het zelf aan onze gezondheid merken… Omdat we meer bewegen (te voet naar de winkel, fietsen naar het werk,…), gezonder eten en meer waarde hechten aan sociaal contact dan aan het urenlange tv-staren…En deze waarden willen we zeker aan ons dochtertje ook meegeven.
Wat ik wel moet zeggen is dat het voor ons vaak niet zo simpel is om dit naar anderen toe over te brengen. Ik kom bv uit een ‘vrijgevige’ familie zal ik maar zeggen. Tv staat hele dagen op, gewoon voor wat achtergrondlawaai, samen met de radio, zonder dat er ook maar één iemand naar kijkt of luistert, mijn zussen nemen alle dagen twee keer een douche, want anders zijn ze niet proper, regenwater wordt enkel gebruikt om de auto te wassen, want voor de rest vinden ze dat toch niet zo hygiënisch…Als ik zeg dat wij dit niet doen, dat wij gewoon naar programma’s kijken die ons interesseren, dat we ons wassen aan de wasbak… dan krijgen we gegarandeerd commentaar dat we ‘gierig’ zijn of ‘saai’… Ooit kreeg ik zelfs de commentaar dat we terug in de jaren stillekes gingen leven en dat terwijl er zoveel luxe is in de wereld… niet te snappen dat wij zo leven 🙂
Probeer deze mensen er eens van te overtuigen dat het echt beter is voor het milieu… niet zo simpel… het verschil op de rekeningen is nu eenmaal zichtbaarder dan het herstel van het milieu.
Ik vrees dat we nog een hele weg te bewandelen hebben voor al die mensen echt anders gaan denken, geld is nu eenmaal zooooo verschrikkelijk belangrijk voor mensen! Daarvoor moet denk ik eerst heel wat meer veranderen. De economie moet draaien, geld moet rollen… jammer genoeg…
LikeLike
Mooie tekst, mooie discussie ..
En, P.S. Steven, ’t is de HOND van Pavlov eh 😉
LikeLike
Beste Steven en andere
Het geeft me altijd een warm gevoel zaken als deze te lezen. Ik kan niets anders dan toestemmen met de visie van de tekst en de goed geschreven bijhorende reacties.Het valt me op hoe meermaals de vrij herkenbare,ignorante reacties van omstaanders wordt beschreven. Daarom lijkt het me interresant, zich de vraag te stellen of de groene beweging echt onverenigbaar is met de liberale economie? Kapitalisme wordt alsmaar te vaak aangewezen als de ultieme zondebok. Dat is me te kort door de bocht. Streven naar luxe lijkt me een viscerale schijnbehoefte die enkel te maken heeft met ambitie op hoger niveau waar iedereen trouwens onderhevig aan is. Laten we dus uitermate voorzichtig zijn met het mogenlijke diaboliseren van de verspillers. Het is niet altijd voor iedereen even evident om in te zien dat we reeds met genoeg welvaart leven. Zij die van modeste afkomst zijn (zoals mezelf) hebben vaak als ambitie het vervolledigen van een economisch ideaal.
Malgre tout cela, zeer mooie tekst, ga zo voort en mogen we samen bouwen aan een levensvriendelijkere omgeving.
LikeLike
Ik heb altijd al gezegd dat mensen tot besparen aanzetten met financiële argumenten, niet tot duurzame gedragsverandering leidt, o.a. omdat het uitgespaarde geld dat vaak op een andere niet-duurzame manier wordt uitgegeven.
Sommige andere die regelmatig op dit forum reageren hebben hier nooit geloof aan willen hechten en proberen mensen altijd met financiële argumenten te overtuigen. Sommigen worden zelf erg slecht gezind als je hen er op wijst dat men mensen niet financieel moet overtuigen van gedragsverandering.
Natuurlijk is één beperkt onderzoek in de VS niet zomaar te extrapoleren naar de rest van de wereld. Maar een nieuw onderzoek wijst er toch maar weer eens op dat geldbesparing niet het beste argument is om gedrag te verduurzamen.
http://www.verkeersnet.nl/8611/geld-leidt-niet-altijd-tot-duurzaam-gedrag/
LikeLike