waar een klein land groot in kan zijn: ecologische voetafdruk


Deze morgen als hoofdpunt in het radio nieuws; onze voetafdruk blijft bij de grootste van de wereld. Na Koeweit, Qatar, de Verenigde Arabische emiraten en Denemarken staan we op de vijfde plaats. Dat wil zeggen dat we er in slagen de rest van de wereld achter ons te laten als het gaat over gebruik van energie en grondstoffen en het produceren van vervuiling. Dat komt niet omdat we in een klein landje leven, maar gewoon omdat we te veel energie en voedsel verspillen, in slecht geïsoleerde huizen wonen, te veel met de auto rijden, te veel vlees eten en te veel het vliegtuig gebruiken.

Mocht de berekening apart gebeuren voor Vlaanderen en Wallonië, dan stonden we zelfs op de tweede plaats ter wereld, want de Vlaamse voetafdruk (9 ha) is nog een stuk hoger dan de Waalse.  Dit heeft onder andere te maken met onze slechte ruimtelijke ordening en onze hogere levensstandaard.  Opvallend is echter dat het rapport de oplossing niet ziet in het verlagen van de thermostaat (of dragen van thermisch ondergoed), maar dat ook hier een pleidooi terug te vinden is voor economische hervormingen. In het schema met oplossingen zijn de hoekstenen meer gelijkheid en het aanpakken van financiële stromen.

wwfrapportAls we dan deze voorstellen vergelijken met de pistes die onze nieuw Vlaamse regering vooropstellen, dan vermoed ik dat het doel is binnenkort nummer 1 te worden op de voetafdruk lijst. Openbaar vervoer afbouwen, energiepremies afschaffen, alles inzetten op groei… Het argument is dan steeds dat ‘het afbouwen van de schuld’ nodig is om de toekomst van de volgende generaties te vrijwaren’. Maar waarom begrijpen politici niet dat we dringend de ecologische voetafdruk moeten afbouwen als we echt begaan zijn met de toekomst?

de eerste reacties


Iets te weinig tijd om stukjes te schrijven deze dagen, want de première voorstellingen nemen alle energie in beslag. Maar ik kan alvast enkele reacties meegeven. Dus hier een tweet van schepen Sofie Bracke.

tweetsofie

facebookIris

Via mail kwam o.a. dit berichtje binnen:

Gisteravond was ik op de première van uw stuk “Stop met klagen”.

Ik wou u nogmaals per mail feliciteren met uw prachtige prestatie.

Niet enkel draagt u een inspirerende, positieve boodschap uit, maar u

getuigt ook van heel veel entertainerstalent.

Wie vanavond wil komen kijken maar nog geen kaartje heeft moet ik teleurstellen, de voorstelling is uitverkocht. Maar er komen zeker nog kansen…

klimaat of kapitalisme


Het is al een tijdje geleden, maar kijk, er is terug aandacht voor de klimaatproblematiek. Nee, niet in de septemberverklaring, daar wordt er met geen woord over gerept, maar de VN vergadering in New York zorgt toch voor enige aandacht. Zo waren er vorig weekend maar liefst 675.000 mensen op straat gekomen om onze politici aan de oren te trekken.

Er zijn natuurlijk redenen te over om ons te buigen over deze kwestie, zo is recent duidelijk geworden dat augustus wereldwijd de warmste augustus ooit gemeten is geworden. Wie even wil zien wat er met ons poolijs aan het gebeuren is kan deze beelden eens bekijken. Dat onze gezondheid ook op het spel staat kan u hier nalezen. Kortom, het probleem is zo duidelijk en de bewijslast zo overweldigend dat niks doen misdadig is.

Het is dan ook bedroevend om opnieuw vast te stellen dat bij de inspanningen om een deftig klimaatbeleid op poten te zetten Vlaanderen en België bijzonder slecht scoort. Eerdere beloftes van de Belgische regering om 150 miljoen klimaatgeld te voorzien is slechts uitgevoerd voor 92,5 miljoen. En wat ambitie betreft bungelen we ook onderaan de lijst.

Tegelijk gaat het veel meer over het klimaat. Ik ben net begonnen met de lectuur van het nieuwe boek van Naomi Klein en haar stelling is behoorlijk duidelijk. Zolang we blijven voor het kapitalisme zullen we het klimaatprobleem niet oplossen. De titel van haar boek is dan ook ‘Climate versus Capitalism’. Als ik het boek heb uitgelezen meer erover, hier alvast een kleine introductie…

economie 15 – geluk 0


Ik heb even de langverwachte septemberverklaring bekeken. De conclusie is simpel, het hele Vlaamse beleid staat enkel en alleen in teken van economie en groei. Het afbouwen van de overheid en besparen op allerlei sociale voorzieningen wordt omschreven als: “de enige keuze die hoop en perspectief biedt. Wij durven te kiezen omdat we kiezen voor morgen.” Tja, wie even het document leest ziet dat het vol staat met de oude recepten die nefast zijn voor de planeet en enkel maar de ongelijkheid doen groeien. Het woord economie komt 15 keer voor in de tekst, het woord ‘geluk’ heb ik niet gevonden.  Dat zegt voldoende zeker.

septemberverklaring

tweedehands dagje


Gisteren stond wel redelijk letterlijk in teken van tweedehands. Er was het zeer geslaagde ‘niets is verloren’ festival waar duizenden mensen kennis konden maken heel wat initiatieven rond gebruiken van voedsel dat voor de vuilnisbelt is veroordeeld. Als je de recente reportage van Panorama hebt gezien waar het probleem rond ons voedselsysteem heel duidelijk wordt gemaakt, dat was ‘niets is verloren’ een voorproefje van de oplossing voor dit probleem. Zelf heb ik met de spierkracht van de bezoekers en hun meegebrachte tweedehands fruit behoorlijk wat lekkere sapjes gemaakt.

2014-09-20 21.48.22Gisterenavond was ik dan op een concert van de Landfill Harmonic. Een orkest uit Paraguay waar jongeren spelen op instrumenten gemaakt van afval (in het beste geval dus ook tweedehands). Muzikaal was het niet perse een hoogvlieger, maar het verhaal des de meer. Jongeren die dankzij deze in elkaar geknutselde instrumenten en hun muziek nu op vele plaatsen kunnen gaan optreden en zelfs het voorprogramma van Metalica hebben gespeeld, het is een zeldzaam verhaal. Je kan her hier even bekijken.

Het nummer uit dit filmpje hebben ze gisteren ook gespeeld.

schijf 6


Zo, het is bekend, ik zit met mijn hele straat in schijf 6, dat wil zeggen dat als het afschakelplan in werking treedt wij de eersten zijn die worden afgekoppeld. Zelf zal ik er niet zoveel last van hebben (ik heb nog altijd een energiefiets om te zorgen dat het licht brandt en de pelletkachel blijft branden), maar voor vele andere mensen zal het misschien wat wennen zijn.

De hele kwestie van de brown-outs heeft al heel wat reacties opgeleverd, jammer genoeg wordt er te weinig stilgestaan bij de oorzaken. afscahkelplanEnerzijds het non-beleid als het over energie gaat van de vorige regeringen, anderzijds de steeds groter wordende kloof tussen onze groeiende behoeften (voor energie en grondstoffen) en de toenemende druk op de beschikbare middelen. Het zou best kunnen dat we er deze winter nog goed van afkomen en er helemaal geen pannes zijn, maar wie een beetje verder kijkt, pak weg 10 of 20 jaar zal wel doorhebben dat we een fundamenteel probleem hebben als het over onze energievoorziening gaat.

Het enige goede nieuws is dat er nu wel aandacht is voor energiebesparing en misschien, heel misschien, sommige mensen gaan inzien dat het ook met wat minder kan. Lampiris heeft alvast een waarschuwingsdienst opgezet, Wie zich daarop inschrijft krijgt je een sms bij elke verbruikspiek (‘oranje alarm’) met de vraag het gebruik van energieverslindende elektrische apparaten te beperken of uit te stellen. Het is een gratis dienst en als ik het goed begrijp ook voor niet klanten. Stel dat we de dienst nog wat aanpassen, en zo’n sms sturen elke keer er weer een alarmerend bericht verschijnt over klimaatverandering?

Het is natuurlijk een hele geruststelling dat netbeheerder Eandis de zaak zeer goed aan het voorbereiden is. Zo is er met veel tromgeroffel een site  gelanceerd waar alle details over het afschakelplan zijn bekend gemaakt. Wellicht hadden ze niet verwacht dat er zoveel mensen ook werkelijk zouden komen kijken, en lag de site de eerste drie uur plat. Kwestie van ons even te laten wennen zeker?

zelf denken (en zelf doen!)


Op 7 oktober wordt de vertaling van het nieuwste boek van Harald Welzer gepresenteerd tijdens een Oikos lezing in de Vooruit. Als er 1 boek is dat je in 2014 echt moet lezen dan zou ik dit graag aanraden (al hoop ik dat je meer dan 1 boek zal lezen). ‘Zelf denken, een leidraad voor verzet’ is een indrukwekkend boek en dat om verschillende redenen.

Welzer die al eerder faam verwierf met ‘Klimaatoorlogen‘ en ‘De toekomst heroveren‘, rekent in dit boek genzelfdenkenadeloos af met ons huidig economisch model dat hij als “extractivisme” omschrijft. Dit staat voor het steeds maar meer plunderen van de hulpbronnen ter meerdere eer en glorie van groei en consumentisme – en met een mogelijke vernietiging van de planeet tot gevolg. Daarbij is hij behoorlijk kritisch voor onszelf, omdat we ondanks de vele kennis over de gevolgen van onze levensstijl vrolijk verder gaan met consumeren en bijgevolg met vernietigen. Als sociaal-psycholoog verklaart hij hoe we erin slagen deze kloof tussen weten en gedrag in stand te houden en hoe we de kernwaarden van het extravisme zo hebben geïnternaliseerd dat we het zelf niet merken.

Zowel de politiek, het verhaal van de groene economie als de milieubewegingen krijgen er flink van langs. De politiek omdat ze geen enkel toekomstverhaal meer brengt en enkel krampachtig bezig is met het behouden van de status quo. De milieubewegingen omdat ze te veel gelooft dat technologie alle problemen zal aanpakken en er ten onrechte van uitgaan dat rapporten en doemverhalen enig verschil zullen maken.  Het verhaal van de groene groei is een zoveelste uiting van extravisme en negeert volledig het enige werkbare alternatief: het reductief paradigma. Welzer omschrijft het als volgt; de concrete utopie heet: beschaving
met minder. Namelijk met minder materiaal, minder energie, minder troep. Wat er daarentegen absoluut meer mag zijn, zijn nieuwsgierigheid, verlangen naar het andere, wensen en dromen: dat zijn de eigenlijke productieve krachten van de toekomst (p. 125)

Toch is dit vooral een positief boek, hij toont aan dat we wél een keuze hebben in richting waar we naar toe gaan, dat we niet hoeven in te stemmen met een vernietigend model. Vanuit een breed historisch en sociologisch kader maakt Welzer duidelijk dat we vooral door het oefenen van nieuwe praktijken en denkbeelden de realiteit kunnen veranderen. Hij gelooft niet in een masterplan, maar wel in de kracht van achtzaamheid, verantwoordelijkheid, veerkracht en verzet. Door onze ‘mentale structuren’ waarin we vast zitten te ontmaskeren ziet hij ontelbare mogelijkheden tot echte verandering.  Hij haalt daarbij een hele reeks Duitse voorbeelden aan van ondernemers en projecten die passen in het reductief paradigma, een lijst die makkelijk kan aangevuld worden met de ontelbare initiatieven die hier ook ontstaan.

Kortom, het ideale boek als je nog eens het gevoel hebt dat de nieuwsberichten zo deprimerend zijn en je de indruk hebt dat alles om zeep is. Cynisme en apathie kunnen ons niet helpen, verbeelding en actie wél.

de laatste tickets


Nog een laatste oproep voor de première voorstellingen van ‘stop met klagen’, volgende week woensdag, donderdag en vrijdag bij de Vieze Gasten in Gent. De voorverkoop loopt goed, dus wie nog overweegt om te komen kan best niet te lang wachten met 2014-09-12 11.31.51reserveren. Voor de Natuurpunt voorstelling op woensdag zijn nog een kleine 20 tickets beschikbaar, reserveren kan via deze link of (voor niet Natuurpunt leden) via een mailtje naar ward.stulens@natuurpunt.be. Voor donderdag en vrijdag kan je via het reservatieformulier van de Vieze Gasten boeken. Vrijdag is bijna uitverkocht, voor donderdag is er nog voldoende plaats.

Wie in Mechelen woont kan morgenavond nog de allerlaatste try-out bijwonen in Sava. Wie in Beernem of omstreken een stekje heeft kan op zondag 28 september in de namiddag fragmenten zien van de nieuwe voorstelling. Daar staat een ‘kookprogramma’ voor de planeet op het programma, met in de voormiddag een exclusief concertje. BKV_promofolder_opendeur_DEF_141246  Om 10.30 sta ik op het podium met de  plaatselijke folkgroep’ Overigens’ om samen met Hilde Flateur en Nic Balthazar enkele klimaatliederen te zingen… Of dit een goede zaak is voor het klimaat laat ik even in het midden.

Maar er natuurlijk veel meer te doen. Zo kan je op 25 september in Gent terecht voor een interessante gespreksavond over de milieu-impact van elektronische toestellen. Mensen van de Fairphone, Electronic Watch en anderen zullen ingaan om de sociale en ecologische aspecten van deze snufjes. En nog veel belangrijker dan dit alles is het komende actieweekend rond klimaat, waarbij zowel Avaaz als 350.org oproepen om massaal de straat op te gaan. Tijd om er eens een lap op te geven.

de grondwerken


Ik ben niet van plan een bouwblog te starten, maar af en toe een stand van zaken van de werken aan ons cohousingsproject kan wel natuurlijk. De voorbije weken zijn er nogal wat zeer grote machines op onze grond terecht komen voor activiteiten als 2014-09-03 19.38.57het afbreken van enkele garages, het weggraven van historisch vervuilde grond, het boren van schroefpalen en het plaatsen en verankeren van een Berlinder wand.

Een beetje veel jargon in één zin, maar dat heb ik alvast geleerd, bouwen heeft een eigen terminologie. Schroefpalen zijn betonnen palen die zo’n 8 meter diep zitten en het fundament voor het gebouw moeten vormen. Een Berliner wand is poëtische benaming voor een metalen ondergrondse afscheiding tussen het voetpad en het bouwperceel, met als doel te vermijden dat het voetpad inzakt eenmaal de kelder wordt uitgegraven. De volgende weken zullen een aantal pompen grondwater wegpompen zodat dan kan gestart worden met het uitgraven en gieten van de kelder.

Tot hiertoe weinig ecologisch allemaal en vooral op basis van fossiele brandstoffen…Blijkbaar zijn dat soort ingrepen tegenwoordig standaard voor grote gebouwen. We hebben lang zitten puzzelen of ons gebouw ook in houtskelet of massiefhoutbouw zou kunnen worden gezet.. Zowel technische als financiële redenen hebben ons doen kiezen voor een klassieke massiefbouw. Er zijn ook heel veel regels en eisen rond veiligheid zodat je niet zomaar eender wat mag bouwen. Uiteindelijk zullen het wel 8 energiezuinige, compacte units worden in een autoloos cohousing project.

De voorbije weken hebben we voor aantal kleinere kwesties zoals het opruimen van de grond, verzagen en wegvoeren van hout wel beroep gedaan op netwerken zoals Freecycle en Lets. Toch een beetje man- en vrouwkracht ook dus.